Αλλοτρίωση: ένα διαλυτικό φαινόμενο της κοινωνίας
Η Αλλοτρίωση, η Αποξένωση και η Μοναξιά φαίνεται ότι συσχετίζονται μεταξύ τους με την μορφή αιτίου και αποτελέσματος. Η αλλοτρίωση φέρνει την αποξένωση κι η αποξένωση φέρνει την μοναξιά. Επομένως η γενεσιουργός αιτία φαίνεται να είναι η αλλοτρίωση. Ας δούμε λοιπόν ποιο είναι το εννοιολογικό της περιεχόμενο, ποια είναι τα αίτια που την προκαλούν, ποιες οι μορφές της και πώς αντιμετωπίζεται.
Η έννοια της αλλοτρίωσης
Η Αλλοτρίωση είναι η κατάσταση εκείνη κατά την οποία ο άνθρωπος παύει να είναι ο εαυτός του και γίνεται κάτι άλλο από αυτό που είναι, ενώ αλλοίωση είναι η αλλαγή της μορφής και της σύστασης των προϊόντων και ιδιαίτερα των τροφίμων, που είναι πιο ευαίσθητα. Αποξένωση σημαίνει απομάκρυνση του ανθρώπου από τους άλλους αλλά ακόμη και από τον εαυτό του. Στην περίπτωση αυτή μιλάμε και για μοναξιά, δηλαδή όταν ο άνθρωπος δεν έρχεται σε επαφή με τους άλλους ανθρώπους και μένει μόνος του. Υπάρχει επομένως άμεση σχέση μεταξύ τους.
Η αλλοτρίωση είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο, που επηρεάζει άμεσα τον άνθρωπο που ζει σε μια κοινωνία ( κοινωνική αποξένωση) αλλά είναι και ατομικό, στο βαθμό που εμπλέκεται και συχνά συμβάλλει και το ίδιο το άτομο (ατομική αποξένωση). Στην κοινωνική αποξένωση οι άνθρωποι επηρεάζονται από εξουσιαστικές δυνάμεις, από εξωτερικούς περιορισμούς, από πολιτικές δομές και κοινωνικές καταστάσεις και γενικά αφορά οποιαδήποτε διαδικασία, η οποία περιορίζει τη δύναμη τους, παύουν δηλαδή να λειτουργούν ως άνθρωποι. Στην ατομική αποξένωση αποξενώνονται οι άνθρωποι από τον ίδιο τους τον εαυτό, δεν μπορούν να τον διαχειριστούν, πράγμα που τούς οδηγεί στη συνέχεια και στη μοναξιά.
Ο Χέγκελ υποστηρίζει ότι ο κόσμος των πραγμάτων, προϊόν αρχικά της ανθρώπινης δραστηριότητας και γνώσης, γίνεται ανεξάρτητος από τον άνθρωπο και ο άνθρωπος φθάνει να κυριαρχείται από ανεξέλεγκτες δυνάμεις και νόμους, που δεν τους αναγνωρίζει ως δικούς του. Το κακό είναι ότι αυτήν την αλλαγή δεν μπορεί να την αντιληφθεί εύκολα ο άνθρωπος, δεν μπορεί να την συνειδητοποιήσει. Σύμφωνα με τη Fanon, όταν η αποξένωση παραμένει κάτω από την επιφάνεια της συνείδησης, έχει ως αποτέλεσμα την ενόχληση, την παθητικότητα, την υποχωρητικότητα και το άγχος. Όταν η αποξένωση γίνεται συνειδητή προκαλεί θυμό, επιθετικότητα, εχθρικότητα, απογοήτευση και φόβο.
Γενικά θα λέγαμε ότι υπάρχουν οι εξής τύποι αποξένωσης:
α) αποξένωση του ανθρώπου από τον εαυτό του,
β) αποξένωση του ανθρώπου από τον συνάνθρωπό του και
γ) αποξένωση του ανθρώπου από τον κόσμο στον οποίο ζει.
Η αλλοτριωμένη κοινωνία.
Τα χαρακτηριστικά μιας αλλοτριωμένης κοινωνίας είναι: Η διαστρέβλωση των αξιών, η απουσία νοήματος στη ζωή των ανθρώπων, η έλλειψη αξιοκρατίας στον κοινωνικό βίο, η επιβολή εξουσίας και ελέγχου άνωθεν.
Η σχέση του ατόμου μέσα σε μια αλλοτριωμένη κοινωνία είναι σχέση κατοχής, χρήσης και σκοπιμότητας. Για τον αλλοτριωμένο οι άνθρωποι και τα πράγματα έχουν σημασία μόνο όσο μπορεί να τα χρησιμοποιήσει για τους δικούς του σκοπούς. Είναι αδιάφορος για τις υπόλοιπες πραγματικότητες και δεν τον ενδιαφέρουν.
Η αλλοτρίωση της εργασίας δημιουργεί μια κοινωνία διχασμένη σε αντίπαλες τάξεις και η συνείδηση του ανθρώπου θυσιάζεται στις σχέσεις παραγωγής. Ο κοινωνικός καταμερισμός της εργασίας δεν παίρνει διόλου υπ’ όψη του τις ιδιαίτερες κλίσεις των ατόμων και το συμφέρον του συνόλου, αλλά πραγματοποιείται σε πλήρη αρμονία με τους νόμους της βιομηχανικής παραγωγής. Η αποξενωμένη εργασία είναι μια εργασία χωρίς νόημα για το άτομο, επειδή ο συνειδητός στόχος της είναι η ικανοποίηση των ατομικών αναγκών, οι οποίες για τον εργαζόμενο είναι περιορισμένες απλώς στις συνθήκες της βιολογικής τους επιβίωσης. Στην αλλοτριωμένη εργασία το μοτίβο της επαναλαμβανόμενης ρουτίνας αναστέλλει κάθε δημιουργική σκέψη και κάθε ενδιαφέρον για την εργασία του εργαζομένου και κατ’ αυτόν τον τρόπο η παραγωγική διαδικασία στερείται τη γνωστική ικανότητά του, η οποία θα μπορούσε να ήταν αποτελεσματική και αποδοτική στην παραγωγή των προϊόντων.
Κάθε όμως μορφή αποξένωσης εξαρτάται βασικά από την γενική αλλοτρίωση της κοινωνίας. Η αλλοτρίωση όπως τη συναντάμε στη σύγχρονη κοινωνία είναι σχεδόν ολοκληρωτική. Διαποτίζει τη σχέση του ανθρώπου προς την εργασία, προς τα πράγματα που καταναλώνει, προς το κράτος, προς τους συνανθρώπους του και προς τον εαυτό του. Η αλλοτρίωση του ανθρώπου έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια των κοινωνικών δεσμών. Η σύγχρονη κοινωνία αποτελείται από «άτομα», «μικρά σωματίδια» αποξενωμένα το ένα από το άλλο, που όμως είναι αναγκασμένα να συνεργάζονται για το ατομικό τους συμφέρον.
Ζούμε σε μια εποχή όπου δεν παράγουμε για να ζούμε αλλά ζούμε για να παράγουμε. Παράγουμε και πουλάμε προϊόντα όχι επειδή έχουμε μια εσωτερική ανάγκη, την ανάγκη της δημιουργίας, αλλά επειδή ενδιαφερόμαστε για την αξία της πώλησής τους. Μια οικονομία όμως βασισμένη πάνω στην επιδίωξη κατοχής προϊόντων ανταλλακτικής αξίας, παράγει και προωθεί απρόσωπες σχέσεις.
Κατά τον Μαρξ ο αλλοτριωμένος άνθρωπος είναι αποξενωμένος απ’ την ουσία του είδους του, αποξενωμένος απ’ την ανθρώπινη ουσία τόσο ως προς τις φυσικές όσο και ως προς τις πνευματικές του ιδιότητες με αποτέλεσμα την μετατροπή της ανθρώπινης ουσίας σε μέσο συντήρησης της ατομικής ύπαρξης.
Ο αλλοτριωμένος άνθρωπος δεν αξιοποιεί και δεν πραγματώνει τις προσωπικές του δυνατότητες, γιατί δεν αξιοποιεί σημαντικές ικανότητες του εαυτού του, με αποτέλεσμα να νιώθει μοιρασμένος σε διάφορες αντιφατικές μεταξύ τους δραστηριότητες και η ζωή του να είναι σκόρπια. Ακρωτηριάζοντας έτσι τον εαυτό του και διχάζοντας την προσωπικότητά του δεν λειτουργεί αυτόβουλα, δεν ενώνεται με τον κόσμο, δεν νιώθει ελεύθερος. Η ελεύθερη και όχι η καταναγκαστική δραστηριότητα είναι ο μόνος τρόπος, με τον οποίο μπορεί να υπερνικήσει ο άνθρωπος την πλήξη της μοναξιάς, να φτάσει στην ολοκλήρωσή του και να συμφιλιωθεί και πάλι με τον κόσμο, με τον άνθρωπο, τη φύση και τον εαυτό του.
Ο κύριος σκοπός του αλλοτριωμένου ανθρώπου είναι η επωφελής ανταλλαγή των ικανοτήτων του, των γνώσεών του, του εαυτού του, με τα άλλα άτομα που κι αυτά είναι διατεθειμένα για μια τέτοια επωφελή συναλλαγή. Η αξία του βρίσκεται στην οικονομική του δύναμη όχι στις ανθρώπινες ιδιότητες της αγάπης και της λογικής, ούτε στις καλλιτεχνικές του ικανότητες. Έτσι η αίσθηση που έχει για την αξία του εξαρτάται από εξωτερικούς παράγοντες με βάση την κρίση των άλλων και με αυτόν τον τρόπο εξαρτάται από αυτούς τους άλλους.
Το μόνο καταφύγιο για τον αλλοτριωμένο άνθρωπο είναι η συμμόρφωση με το κατεστημένο, προκειμένου να γίνει αποδεκτός και να μην είναι διαφορετικός από τους άλλους. Ένας τέτοιος άνθρωπος αισθάνεται ανίσχυρος, μοναχικός και απομονωμένος. Όμως στο βαθμό που ένα άτομο ενεργεί κατ’ επιταγή ή μίμηση των άλλων, δεν μπορεί να ακούσει τη φωνή της συνείδησής του και πολύ περισσότερο να ενεργήσει σύμφωνα με τη συνείδησή του και να κάνει κάτι δικό του, δεν μπορεί να είναι ελεύθερος.
Ένα άλλο χαρακτηριστικό του αλλοτριωμένου είναι ότι μετατρέπει τα πράγματα έξω απ’ αυτόν σε «είδωλα», σε «ταμπού», σε «θέσφατα», στα οποία υποτάσσεται και υποδουλώνεται. Οι δυνάμεις του βρίσκονται πάνω από αυτόν, έχουν στραφεί εναντίον του και περισσότερο τον εξουσιάζουν παρά τις εξουσιάζει. Ο αποξενωμένος άνθρωπος, ενώ πιστεύει πως είναι κυρίαρχος της φύσης και των πραγμάτων , στην πραγματικότητα έχει γίνει δούλος αυτών των πραγμάτων και των καταστάσεων και ανίσχυρο εξάρτημα ενός κόσμου, όπου οι δυνάμεις του είναι απενεργοποιημένες.
Τα αίτια της αλλοτρίωσης
Δόθηκαν πολλές ερμηνείες του φαινομένου της αλλοτρίωσης και έγιναν αξιόλογες προσπάθειες για τον εντοπισμό των αιτίων που την προκαλούν. Το πιο γνωστό αίτιο, στο οποίο συμφωνούν οι περισσότεροι, είναι η μηχανοποίηση της εργασίας με τον καταμερισμό της εργασίας. Η βιομηχανική επανάσταση χρησιμοποιήθηκε για την ευημερία και την πρόοδο των ανθρώπων με την μεγάλη παραγωγή καταναλωτικών αγαθών. Η βιομηχανοποίηση τροφοδότησε τον καταναλωτισμό και ο καταναλωτισμός προσέφυγε στην βιομηχανική παραγωγή, για να ικανοποιηθεί. Όμως αυτή η ευημερία εξασφαλίζονταν με τον καταμερισμό της εργασίας, ο οποίος επέφερε πολλά δεινά και ένα από αυτά, το βασικότερο, είναι η αλλοτρίωση. Ο σύγχρονος άνθρωπος πιστεύει πως μόνο η οικονομική άνεση και η δυνατότητα να κατέχει και να ξοδεύει του εξασφαλίζει την ευτυχία. Για να έχει όμως αυτή την οικονομική άνεση πρέπει να δουλεύει και να δουλεύει πολύ. Έτσι αφοσιώνεται μέρα και νύχτα στην δουλειά του που γίνεται γι’ αυτόν δουλεία. Τα λεφτά όμως «δε γίνονται με το σταυρό στο χέρι», λέει ο λαός. Πρέπει να απατήσεις, να κλέψεις, να φονεύσεις να πατήσεις επί πτωμάτων. Με τέτοια κίνητρα η ανθρώπινη κοινωνία γίνεται ζούγκλα, όπου ισχύει το δίκαιο του ισχυρότερου. Σε αυτήν δυστυχώς την κοινωνία ζούμε σήμερα, όπως τουλάχιστον την παρουσιάζουν τα Μ.Μ.Ε. Είναι κρίμα, ενώ μπορούμε να ζούμε σε μια κοινωνία προσώπων, όπου θα επικρατεί η αγάπη, η αλληλεγγύη, η συμπαράσταση, ζούμε σε μια κοινωνία, όπου επικρατεί το ατομικό συμφέρον, η αδιαφορία και η αναισθησία. Στο χέρι μας όμως είναι τα αλλάξουμε όλα αυτά.
Ο σύγχρονος άνθρωπος έχει αλλοτριωθεί από την εργασία του. Δεν παίρνει μέρος στον προγραμματισμό της διαδικασίας ούτε και στην εκτέλεση του προγραμματισμού. Ο διευθυντής έχει γίνει γραφειοκράτης, που χειρίζεται πράγματα, αριθμούς και ανθρώπινα όντα απλώς ως αντικείμενα της δραστηριότητάς του. Η αλλοτριωμένη όμως εργασία έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία αρνητικών συναισθημάτων στον εργαζόμενο.
Στην αλλοτριωμένη εργασία το άτομο χάνει την ελευθερία του, απονεκρώνεται, μηχανοποιείται, γίνεται ένα εξάρτημα ενός οικονομικοκοινωνικού ελεγκτικού μηχανισμού, αν βέβαια δεν αντιδράσει σ’ αυτό.
Το αναπόφευκτο αποτέλεσμα είναι η φυγή ή ο αγώνας από μέρους του εργάτη, η απάθεια ή η καταστροφικότητα. Έτσι στην αποξενωμένη εργασία, οι εργαζόμενοι απλά κάνουν την εργασία που τους έχουν αναθέσει, δεν έχουν κανένα λόγο για το τι θα έπρεπε να γίνει. Δεν έχουν πλέον τις δικές τους σκέψεις και πράξεις και μετατρέπονται σε «ρομπότ». Στη σημερινή γραφειοκρατική κοινωνία δημιουργούνται σχέσεις απρόσωπες. Οι διοικούμενοι είναι αντικείμενα, τα οποία οι γραφειοκράτες δεν τα βλέπουν ούτε με αγάπη, ούτε με μίσος, αλλά με αδιαφορία. Όλα τα δημιουργήματα του αλλοτριωμένου ανθρώπου ασκούν πάνω του εξουσιαστική επίδραση. Βρίσκει αντιμέτωπο τον εαυτό του με τις ίδιες δυνάμεις που είναι ενσωματωμένες στα πράγματα που αυτός δημιουργεί, αλλοτριωμένες από τον εαυτό του. Εξουσιάζεται από τα δημιουργήματά του και έχει χάσει την ιδιοκτησία του εαυτού του.
Η παγίδευση της δημιουργικής σκέψης είναι κι αυτό ένα αποτέλεσμα της αλλοτρίωσης. Ο αλλοτριωμένος συχνά πιστεύει ότι έχει καλοσκεφτεί κάτι, ότι το συμπέρασμά του είναι καρπός του δικού του στοχασμού. Η σκέψη του αλλοτριωμένου ανθρώπου όμως εγκλωβίζεται και παραιτείται από την αναζήτηση της αλήθειας, καθώς παίρνει την πραγματικότητα σα δεδομένη και δε ρωτάει τί βρίσκεται πίσω απ’ αυτή, γιατί τα πράγματα είναι όπως είναι και πού πάνε. Ο αλλοτριωμένος άνθρωπος καθώς τον απασχολούν αποκλειστικά οι οικονομικές δραστηριότητες και οι συναφείς μ’ αυτές αξίες, δηλαδή κέρδος, επενδύσεις, αποταμίευση, δεν έχει το χρόνο να σκεφτεί τις ηθικές και ανθρωπιστικές αξίες.
Η κλονισμένη ψυχική υγεία του αλλοτριωμένου ανθρώπου είναι κι αυτή ένα άλλο αποτέλεσμα της αλλοτρίωσης, διότι ο άνθρωπος βλέπει τον εαυτό του να μην εκφράζεται ως ολοκληρωμένη προσωπικότητα και έτσι γίνεται νευρωτικός.
Η παγίδευση της δημιουργικής σκέψης είναι κι αυτό ένα αποτέλεσμα της αλλοτρίωσης. Ο αλλοτριωμένος συχνά πιστεύει ότι έχει καλοσκεφτεί κάτι, ότι το συμπέρασμά του είναι καρπός του δικού του στοχασμού. Η σκέψη του αλλοτριωμένου ανθρώπου όμως εγκλωβίζεται και παραιτείται από την αναζήτηση της αλήθειας, καθώς παίρνει την πραγματικότητα σα δεδομένη και δε ρωτάει τί βρίσκεται πίσω απ’ αυτή, γιατί τα πράγματα είναι όπως είναι και πού πάνε. Ο αλλοτριωμένος άνθρωπος καθώς τον απασχολούν αποκλειστικά οι οικονομικές δραστηριότητες και οι συναφείς μ’ αυτές αξίες, δηλαδή κέρδος, επενδύσεις, αποταμίευση, δεν έχει το χρόνο να σκεφτεί τις ηθικές και ανθρωπιστικές αξίες.
Η κλονισμένη ψυχική υγεία του αλλοτριωμένου ανθρώπου είναι κι αυτή ένα άλλο αποτέλεσμα της αλλοτρίωσης, διότι ο άνθρωπος βλέπει τον εαυτό του να μην εκφράζεται ως ολοκληρωμένη προσωπικότητα και έτσι γίνεται νευρωτικός.
Για παράδειγμα: υποτάσσοντας τον εαυτό του σε ένα πρόσωπο ή αντικείμενο έχει την γνώμη ότι αξιοποιεί τις αρετές του κι έτσι αισθάνεται δυνατός, σοφός, θαρραλέος, διασφαλισμένος. Αν όμως χάσει αυτό το πρόσωπο ή αντικείμενο, χάνει την πίστη στον εαυτό του και την αυτοπεποίθησή του. Άμεσες συνέπειες είναι οι διάφορες μορφές κατάθλιψης, εξάρτησης και «ειδωλολατρίας». Ο αλλοτριωμένος άνθρωπος αισθάνεται ένοχος, επειδή συγχρόνως είναι και δεν είναι ο εαυτός του, επειδή είναι ζωντανός αλλά συγχρόνως είναι και ένα πιόνι, που το κινούν οι άλλοι, και επειδή είναι πρόσωπο κι όμως γίνεται αντικείμενο.
Για παράδειγμα η κοινωνική απάθεια είναι ένα από τα πιο συχνά παθολογικά προβλήματα. Είναι ένα από τα συμπτώματα στο γενικό σύνδρομο που μπορεί να το ονομάσει κανείς «σύνδρομο της αλλοτρίωσης». Όντας απαθής, δε συνδέεται με τον κόσμο ενεργητικά και υποχρεώνεται να υποταχθεί στα είδωλά του και στις απαιτήσεις τους. Έτσι το αλλοτριωμένο άτομο που χάνει το αίσθημα της ταύτισης με τον εαυτό του χάνει και την ψυχική του υγεία και αποκτά πολλά ψυχοπαθολογικά προβλήματα.
Το αλλοτριωμένο άτομο υποφέρει από έλλειψη νοημάτων στη ζωή, διότι αδυνατεί να κατανοήσει τις γοργά εξελισσόμενες διαδικασίες, να αξιολογήσει και να εκτιμήσει σωστά όσα συμβαίνουν γύρω του. Η πολύωρη απασχόληση οδηγεί σε ένα είδος σύγχρονης δουλείας, πράγμα που του στερεί την δυνατότητα να διοχετεύσει τις δυνάμεις του και σε άλλες πολιτιστικές δραστηριότητες, όπου θα ζήσει καταστάσεις πολιτισμού, οι οποίες θα γεμίσουν την ψυχή του από ικανοποίηση και ευχαρίστηση και θα βρει κάποιο νόημα στη ζωή.
Το αλλοτριωμένο άτομο είναι αντιμέτωπο με καταστάσεις, στις οποίες οι ψυχοκοινωνικοί κανόνες του παιχνιδιού έχουν χάσει την ισχύ τους, τα παραδοσιακά πρότυπα συμπεριφοράς έχουν πάψει να καθορίζουν το πλαίσιο των διαπροσωπικών σχέσεων και το άτομο λειτουργεί σε κατάσταση σύγχυσης. Θυμούνται τις παλιές τους συνήθειες και τους τρόπους ζωής, τις νοσταλγούν και σιγά σιγά μαραζώνουν, ιδιαίτερα αν είναι εργάτες σε εργοστάσια του εξωτερικού, όπου οι επαφές με τους δικούς τους συμπατριώτες είναι ανύπαρκτες. Οι άνθρωποι αυτοί ζουν ένα μαρτύριο και μόνο η ελπίδα να μαζέψουν κάποια χρήματα, για να κάνουν κάτι ή να γυρίσουν στην πατρίδα, τους κρατάει στη ζωή.
Το αλλοτριωμένο άτομο υποφέρει από έλλειψη νοημάτων στη ζωή, διότι αδυνατεί να κατανοήσει τις γοργά εξελισσόμενες διαδικασίες, να αξιολογήσει και να εκτιμήσει σωστά όσα συμβαίνουν γύρω του. Η πολύωρη απασχόληση οδηγεί σε ένα είδος σύγχρονης δουλείας, πράγμα που του στερεί την δυνατότητα να διοχετεύσει τις δυνάμεις του και σε άλλες πολιτιστικές δραστηριότητες, όπου θα ζήσει καταστάσεις πολιτισμού, οι οποίες θα γεμίσουν την ψυχή του από ικανοποίηση και ευχαρίστηση και θα βρει κάποιο νόημα στη ζωή.
Το αλλοτριωμένο άτομο είναι αντιμέτωπο με καταστάσεις, στις οποίες οι ψυχοκοινωνικοί κανόνες του παιχνιδιού έχουν χάσει την ισχύ τους, τα παραδοσιακά πρότυπα συμπεριφοράς έχουν πάψει να καθορίζουν το πλαίσιο των διαπροσωπικών σχέσεων και το άτομο λειτουργεί σε κατάσταση σύγχυσης. Θυμούνται τις παλιές τους συνήθειες και τους τρόπους ζωής, τις νοσταλγούν και σιγά σιγά μαραζώνουν, ιδιαίτερα αν είναι εργάτες σε εργοστάσια του εξωτερικού, όπου οι επαφές με τους δικούς τους συμπατριώτες είναι ανύπαρκτες. Οι άνθρωποι αυτοί ζουν ένα μαρτύριο και μόνο η ελπίδα να μαζέψουν κάποια χρήματα, για να κάνουν κάτι ή να γυρίσουν στην πατρίδα, τους κρατάει στη ζωή.
Η αλλοτρίωση ως απομόνωση και μοναξιά έχουν σχέση με τα έντονα συναισθήματα του κατοίκου μιας σύγχρονης μεγαλούπολης, όπου ο άνθρωπος, αν και περιστοιχίζεται από πολλούς συνανθρώπους στο χώρο της εργασίας, στην πολυκατοικία, στους δρόμους και στα λεωφορεία, αισθάνεται απομονωμένος, υποφέρει από έντονα συναισθήματα μοναξιάς.
Αυτό είναι αποτέλεσμα του ότι ο άνθρωπος ενεργεί όχι ως πρόσωπο, που έχει κοινωνικές διασυνδέσεις και ειλικρινή επικοινωνία, αλλά ενεργεί ως άτομο. «Ποτέ άλλοτε», λέγει ο Σαμαράκης, «δεν ήταν τόσο κοντά οι στέγες των ανθρώπων και τόσο μακριά οι καρδιές των ανθρώπων». Γιατί άραγε; Διότι το ατομικό συμφέρον, ο ατομισμός και ο εγωισμός είναι το κριτήριο όλων των αλλοτριωμένων σχέσεων. Όμως έτσι δεν ανοίγεται κανείς στον διπλανό του αλλά «ταμπουρώνεται στο καβούκι του και βράζει με το ζουμί του». Τελικά, η αλλοτρίωση λειτουργεί ως αποξένωση από τον ίδιο μας τον εαυτό, ως μοναξιά. Μπορεί να έχει ο σύγχρονος άνθρωπος ανέσεις, διευκολύνσεις, ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης, αλλά να ζει την τέλεια μοναξιά. Απορροφάται από τα προγράμματά τους, αφιερώνει τον περισσότερό του χρόνο σε αυτά και γίνεται απόκοσμος και ακοινώνητος. Αυτή εξάλλου είναι και η ασθένεια της εποχής μας, η οποία οδηγεί και σε εξάρτηση αρκετά σοβαρή.
Μία από τις περισσότερο δραματικές διαστάσεις της αλλοτρίωσης του σύγχρονου ανθρώπου είναι η γέννηση και η εκδήλωση της ψυχοκοινωνικής απάθειας, δηλαδή της παθητικής αποδοχής του γεγονότος ότι τα μεμονωμένα άτομα αδυνατούνε να επηρεάσουνε τις διαδικασίες που χαρακτηρίζουν το κοινωνικό σύστημα.
Αυτό είναι αποτέλεσμα του ότι ο άνθρωπος ενεργεί όχι ως πρόσωπο, που έχει κοινωνικές διασυνδέσεις και ειλικρινή επικοινωνία, αλλά ενεργεί ως άτομο. «Ποτέ άλλοτε», λέγει ο Σαμαράκης, «δεν ήταν τόσο κοντά οι στέγες των ανθρώπων και τόσο μακριά οι καρδιές των ανθρώπων». Γιατί άραγε; Διότι το ατομικό συμφέρον, ο ατομισμός και ο εγωισμός είναι το κριτήριο όλων των αλλοτριωμένων σχέσεων. Όμως έτσι δεν ανοίγεται κανείς στον διπλανό του αλλά «ταμπουρώνεται στο καβούκι του και βράζει με το ζουμί του». Τελικά, η αλλοτρίωση λειτουργεί ως αποξένωση από τον ίδιο μας τον εαυτό, ως μοναξιά. Μπορεί να έχει ο σύγχρονος άνθρωπος ανέσεις, διευκολύνσεις, ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης, αλλά να ζει την τέλεια μοναξιά. Απορροφάται από τα προγράμματά τους, αφιερώνει τον περισσότερό του χρόνο σε αυτά και γίνεται απόκοσμος και ακοινώνητος. Αυτή εξάλλου είναι και η ασθένεια της εποχής μας, η οποία οδηγεί και σε εξάρτηση αρκετά σοβαρή.
Μία από τις περισσότερο δραματικές διαστάσεις της αλλοτρίωσης του σύγχρονου ανθρώπου είναι η γέννηση και η εκδήλωση της ψυχοκοινωνικής απάθειας, δηλαδή της παθητικής αποδοχής του γεγονότος ότι τα μεμονωμένα άτομα αδυνατούνε να επηρεάσουνε τις διαδικασίες που χαρακτηρίζουν το κοινωνικό σύστημα.
Η απάθεια του Νεοέλληνα, όχι μόνο του κατοίκου της Αθήνας ή της Θεσσαλονίκης αλλά και των μικρών επαρχιακών πόλεων, διαφαίνεται και σε κρούσματα ψυχοκοινωνικής παθολογίας, όπως είναι η αύξηση της απρόσωπης και βάρβαρης εγκληματικότητας, αλλά και η ακραία, δραματική περίπτωση, κατά την οποία κάποιος μοναχικός συγκάτοικος στην πολυκατοικία να πεθάνει και να χρειάζεται να μυρίσει το πτώμα του, για να αντιληφθούνε οι υπόλοιποι, οι δήθεν γείτονες, ότι πέθανε, όπως συνέβη με την τριαντάχρονη γυναίκα, ιδιοκτήτρια της jonson & jonson.
Η πνευματική αλλοτρίωση είναι η χειρότερη από όλες.
Η ενασχόληση με τις σωματικές απολαύσεις μέσα σε μια καταναλωτική κοινωνία αποστεγνώνει τον άνθρωπο από κάθε ικμάδα πνευματικής αναζήτησης. O άνθρωπος αρκείται σε αυτές και δεν έχει χρόνο για ψυχική καλλιέργεια και πνευματική τροφοδοσία. Ο άνθρωπος όμως είναι δισυπόστατος και για να είναι ολοκληρωμένος και ικανοποιημένος στην ζωή του πρέπει να ενδιαφέρεται και για το σώμα αλλά και την ψυχή και το πνεύμα του. Η επίκληση της έλλειψης χρόνου είναι εν μέρει δικαιολογημένη αλλά μπορούν να γίνουν διευθετήσεις ανάλογα με τις προτεραιότητες που βάζει ο κάθε άνθρωπος.
Το διάβασα στο pemptousia.gr
