Έτσι μπορείτε να "ρυθμίσετε" το μόριο της θλίψης
Περιστασιακά αναφέρουμε την ορμόνη κορτιζόλη για να περιγράψουμε ή να δικαιολογήσουμε τα επίπεδα άγχους μας. Αλλά αν υπάρχει ένα μόριο που έχει γίνει πραγματικά οικιακός όρος, θέμα για συνομιλίες σε σωλήνα ή δείπνο, επαναλαμβανόμενη λέξη στους τίτλους επιστημονικών περιοδικών, αυτό πρέπει να είναι ο νευροδιαβιβαστής σεροτονίνη. Συχνά έχω ακούσει και έχω ανατριχιάσει δηλώσεις όπως: «Τα επίπεδα σεροτονίνης μου πρέπει να είναι χαμηλά σήμερα» ή «Αυτός ο άντρας πρέπει να αυξήσει τη σεροτονίνη του».
Η σεροτονίνη έχει μια απλή μοριακή δομή: είκοσι πέντε τακτοποιημένα άτομα. Αναγγέλλεται πολύ εύκολα ως το μόριο της ευτυχίας, που χρησιμοποιείται ως ατημέλητος σύντομος όρος για την κατάσταση του εγκεφάλου μας και για την ευημερία μας. Η σεροτονίνη έχει γίνει τόσο δημοφιλής που είναι δυνατό να εντοπιστεί η μοριακή της δομή τυπωμένη σε κούπες, μπλουζάκια, καρτ ποστάλ, διαμορφωμένη ως κόσμημα και ακόμη και με τατουάζ για να επαινέσει τις ιδιότητες της ως ανυψωτικό της διάθεσης.
Η σεροτονίνη δεν υπάρχει αποκλειστικά στον εγκέφαλο.
Περίπου το 90 τοις εκατό της συνολικής ποσότητας σεροτονίνης στο σώμα αποθηκεύεται στην πραγματικότητα στα έντερα. Εκεί, διευκολύνει τις κινήσεις του εντέρου μέσω της ρύθμισης της διαστολής και της συστολής των αιμοφόρων αγγείων και επίσης εμπλέκεται στη λειτουργία των αιμοπεταλίων, των κυττάρων του αίματος που προάγουν την πήξη του αίματος και το κλείσιμο μιας πληγής. Μόνο το υπόλοιπο 10 τοις εκατό της σεροτονίνης εκπληρώνει το άλλο του καθήκον, αυτό του νευροδιαβιβαστή στον εγκέφαλο, όπου παράγεται από αποκλειστικούς σεροτονινεργικούς νευρώνες, κυρίως σε μια δομή που ονομάζεται πυρήνες ράχης. Αυτά βρίσκονται σε ένα κεντρικό τμήμα του εγκεφάλου, κατά μήκος της μέσης γραμμής πάνω από το εγκεφαλικό στέλεχος, και έχουν νευρωνικές συνδέσεις που εκτείνονται σχεδόν σε κάθε τμήμα του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Η ανακάλυψη ότι η διάθεση μπορεί να αντιστοιχεί σε μια νευροχημική ανισορροπία στον εγκέφαλο πρέπει να εντοπιστεί στη δεκαετία του 1950. Βασίστηκε σε μια σειρά από απροσδόκητες παρατηρήσεις, μερικές από τις οποίες έγιναν σε ζώα, ότι μερικά φάρμακα επηρέασαν τη διάθεση. Κάποια φάρμακα τη βελτίωσαν, κάποια τη χειροτέρευσαν. Αυτά που το βελτίωσαν αύξησαν τα επίπεδα των νευροδιαβιβαστών. Αυτά που την επιδείνωσαν ώθησαν τα επίπεδα των νευροδιαβιβαστών προς τα κάτω. Τα περισσότερα από αυτά τα φάρμακα στοχεύουν το σύστημα των μονοαμινών, οι οποίες είναι μια οικογένεια μορίων στον εγκέφαλο που περιλαμβάνουν νορεπινεφρίνη και σεροτονίνη. Για παράδειγμα, οι γιατροί είχαν παρατηρήσει ότι η χορήγηση του φαρμάκου ρεζερπίνης μείωσε τη διάθεση των ανθρώπων. Αργότερα, διαπιστώθηκε ότι η ρεζερπίνη είχε ηρεμιστική δράση στα κουνέλια και αντιστοιχούσε επίσης σε μείωση της σεροτονίνης.
Η συσσώρευση δεδομένων αυτού του είδους οδήγησε στη διατύπωση μιας απλής υπόθεσης: η κατάθλιψη ισοδυναμούσε με μια πτώση και ο ενθουσιασμός με την περίσσεια αυτών των αμινών. Αυτή η θεωρία είχε τεράστιο αντίκτυπο στην ψυχοφαρμακολογία. Οι φαρμακευτικές εταιρείες άρχισαν να συνθέτουν φάρμακα που λειτούργησαν για να αυξήσουν την παρουσία νευροδιαβιβαστών.
Για να καταλάβουμε πώς τα φάρμακα επηρεάζουν πραγματικά τη σεροτονίνη, ας αναλύσουμε μερικά από τα βασικά της νευροχημείας.
Τα εκατό δισεκατομμύρια νευρωνικά κύτταρα που απαρτίζουν τον εγκέφαλό σας δεν κάνουν τίποτα άλλο από το να μιλάνε μεταξύ τους. Είναι αξιοσημείωτο ότι η επικοινωνία συνεχίζεται χωρίς να χρειάζεται να αγγίξουν τους νευρώνες. Η «γλώσσα» στην οποία μεταδίδονται τα μηνύματα αποτελείται από αλληλουχίες μορίων νευροδιαβιβαστών και ο διάλογος μεταξύ των κυττάρων λαμβάνει χώρα σε έναν μικροσκοπικό κενό χώρο που ονομάζεται σύναψη, το σημείο συνάντησης μεταξύ των νευρώνων. Φανταστείτε αυτόν τον χώρο ως ένα κανάλι που χωρίζει δύο ακτές και τη νευροχημική μεταφορά πληροφοριών μεταξύ του ενός νευρώνα και του άλλου ως μια παλιομοδίτικη ανταλλαγή γραμμάτων, με νευροδιαβιβαστές όπως η σεροτονίνη να είναι αξιόπιστοι ταχυδρόμοι στα σκάφη – ο παππούς μου θα μπορούσε να ήταν ένας. Κάθε φορά που ένας νευρώνας χρειάζεται να επικοινωνήσει ένα μήνυμα, εκτοξεύει τον σχετικό νευροδιαβιβαστή στο κανάλι. Στην απέναντι ακτή περιμένουν υποδοχείς, τους παραλήπτες της επιστολής. Υπάρχουν τουλάχιστον δεκαπέντε διαφορετικοί τύποι υποδοχέων που μπορούν να λάβουν το μήνυμα από τη σεροτονίνη, ο καθένας με διαφορετικό ρόλο στο συντονισμό διαφόρων πτυχών της διάθεσης (στο κεφάλαιο 3, για παράδειγμα, ανέφερα τον υποδοχέα σεροτονίνης 1Α που συμβάλλει στη διατήρηση του άγχους μακριά μέσω την ανασταλτική του λειτουργία). Το σύστημα παράδοσης είναι εξαιρετικά ακριβές και, σαν να λέγαμε, εμπιστευτικό: το μήνυμα μπορεί να διαβαστεί μόνο από τον προοριζόμενο παραλήπτη του – δηλαδή, η σεροτονίνη συνδέεται μόνο με τους υποδοχείς σεροτονίνης. Οι παραλήπτες δεν κρατούν το μήνυμα. Αφού ανοιχτούν και διαβαστούν, τα γράμματα αποστέλλονται πίσω στο κανάλι, τη συναπτική σχισμή. Εν τω μεταξύ, ο νευρώνας αποστολής έχει στείλει περισσότερα γράμματα σε όλο το κανάλι, επομένως κάποια στιγμή μπορεί να επιπλέουν πάρα πολλά σκάφη - πάρα πολλή σεροτονίνη. Όταν συμβεί αυτό,
Υπάρχουν δύο κύριες στρατηγικές με τις οποίες η σεροτονίνη απομακρύνεται από το κανάλι για να διατηρηθεί η σωστή ισορροπία. Το πρώτο είναι μέσω της δράσης των ενζύμων που το υποβαθμίζουν. Διατηρώντας τη θαλάσσια μεταφορά, σκεφτείτε τέτοια ένζυμα σαν να ήταν καρχαρίες που μασούν την αιωρούμενη σεροτονίνη. Ένας τέτοιος καρχαρίας είναι ο διαβόητος ΜΑΟΑ, ένας σημαντικός υποβαθμιστής της σεροτονίνης. Όταν αναπτύχθηκαν για πρώτη φορά φάρμακα ειδικά για τη διατήρηση υψηλών επιπέδων σεροτονίνης, υπήρχε μια κατηγορία που ήταν, στην πραγματικότητα, αναστολείς του ΜΑΟΑ.
Η δεύτερη στρατηγική είναι να καθαρίσετε τη συναπτική σχισμή της σεροτονίνης στέλνοντάς την πίσω από όπου προήλθε, ένα είδος συνειδητής ανακύκλωσης χαρτιού. Αυτό γίνεται μέσω της δράσης φραγμάτων ή αναχωμάτων στον νευρώνα προέλευσης που απορροφούν ό,τι νευροδιαβιβαστές υπάρχουν σε περίσσεια. Η σεροτονίνη έχει ένα τέτοιο ανάχωμα αφιερωμένο στην «επαναπρόσληψη» της: είναι μια μεγάλη πρωτεΐνη στα εξωτερικά τοιχώματα του νευρώνα, γνωστή ως μεταφορέας σεροτονίνης. Πολύ σύντομα αυτό έγινε στόχος για φαρμακευτική θεραπεία στην αναζήτηση βελτιωμένων επιπέδων σεροτονίνης. Μια νέα κατηγορία φαρμάκων εξερράγη στη σκηνή, οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (ή SSRIs). Το Prozac γεννήθηκε και μετά την απίστευτη εμπορική του επιτυχία παρουσιάστηκε μια σειρά από παρόμοια φάρμακα. Φάρμακα όπως το Prozac, το Zoloft,
Από την εισαγωγή τους στη φαρμακευτική αγορά, οι SSRI έχουν απολαύσει μια εντυπωσιακή καριέρα, τουλάχιστον από οικονομική άποψη. Έχουν κυκλοφορήσει πάνω από τριάντα αντικαταθλιπτικά. Μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, μια από τις χώρες με τη μεγαλύτερη κατανάλωση, το 2011 ο αριθμός των συνταγών αντικαταθλιπτικών ξεπέρασε τα 250 εκατομμύρια, πάνω από εκατό εκατομμύρια περισσότερες από το 2001. Αυτά τα εντυπωσιακά υψηλά στοιχεία αντιστοιχούν σε πωλήσεις που ισοδυναμούν με 25 δισεκατομμύρια δολάρια.
Ωστόσο, αυτή η οικονομική επιτυχία δεν συνοδεύεται από βελτίωση της συνολικής ψυχικής υγείας του πληθυσμού, αν λάβουμε υπόψη την υψηλή συχνότητα εμφάνισης κατάθλιψης στον κόσμο. Στην Ευρώπη, ο μεγαλύτερος φόρος από το συνολικό βάρος της ασθένειας αποδίδεται στις ψυχιατρικές διαταραχές.
Το ότι η ανεπάρκεια σεροτονίνης είναι η αιτία για την κακή διάθεση δεν είναι μια οριστικά εξακριβωμένη υπόθεση και τα αποτελέσματα από τη συνεχιζόμενη εργασία με στόχο την επίλυση αυτού του ζητήματος παραμένουν αντιφατικά. Εκτός από μερικά από τα γενικά και αρχικά στάδια στην αλυσίδα των αντιδράσεων που μόλις περιέγραψα, ο ακριβής μοριακός μηχανισμός με τον οποίο δρουν τα κοινά αντικαταθλιπτικά δεν είναι πλήρως κατανοητός. Έχουμε μια αρκετά καθαρή εικόνα του τρόπου με τον οποίο η σεροτονίνη εκπληρώνει το ρόλο της στη σύναψη, αλλά η γνώση μας για το πώς ακριβώς ο μηχανισμός μεταφράζει το μήνυμα σε κυτταρικά γεγονότα και αλλαγές στη διάθεση και για το τι κάνει τα φάρμακα αποτελεσματικά δεν είναι καθόλου ολοκληρωμένη. Ανεξάρτητα από αυτό, για μερικές δεκαετίες οι φαρμακευτικές εταιρείες έχουν χρησιμοποιήσει ένα απλό και εύκολο στην απομνημόνευση σύνθημα που μας λέει ότι όταν πρόκειται για σεροτονίνη, όσο περισσότερη από αυτή έχεις, τόσο καλύτερα νιώθεις.
Το 2012, η φαρμακευτική εταιρεία GlaxoSmithKline επιβλήθηκε βαρύ πρόστιμο επειδή δωροδοκούσε γιατρούς για να συνεχίσουν να υποστηρίζουν και να συνταγογραφούν σε παιδιά και εφήβους το αντικαταθλιπτικό Paxil (παροξετίνη), παρόλο που οι δοκιμές είχαν δείξει ότι ήταν αποτελεσματικό μόνο σε ενήλικες και η χρήση του σε ομάδες νεότερων. άτομα είχαν συνδεθεί με κίνδυνο αυτοκτονίας.
Το πού ακριβώς στην κλίμακα των καταθλιπτικών συμπτωμάτων καθίσταται σκόπιμο να συνταγογραφηθεί φαρμακευτική αγωγή για έναν ασθενή παραμένει ένα αμφιλεγόμενο ερώτημα, όπως και η επιλογή μεταξύ διάγνωσης ή μη. Ούτε για ένα λεπτό δεν θέλω να πω ότι τα αντικαταθλιπτικά δεν λειτουργούν ποτέ ή ότι δεν πρέπει να συνταγογραφούνται. Είναι προφανές ότι κάποιοι ωφελούνται πολύ από αυτά. Ωστόσο, τα στοιχεία κατανάλωσης δείχνουν ότι συνταγογραφούνται πολύ εύκολα – και μια συγκεκριμένη διάγνωση για τη θλίψη είναι απίθανο να εξουδετερώσει αυτήν την τάση. Αυτό που πρέπει να έχουμε κατά νου για την κατάθλιψη είναι ότι υπάρχει κάτι περισσότερο από τον μεταβολισμό της σεροτονίνης. Αξίζει να συνεχιστεί η αναζήτηση νέων φαρμάκων που περιλαμβάνουν διαφορετικά μόρια και άλλες νευροχημικές οδούς.
Ένα άρθρο σε μια πρόσφατη έκδοση του Lancet, σε μια παθιασμένη έκκληση κατά της κατηγορίας της PGD και του κινδύνου υπερδιάγνωσης και υπερβολικής φαρμακευτικής αγωγής, ανέφερε ότι οι γιατροί που αντιμετωπίζουν τη θεραπεία των πενθούντων ανθρώπων «θα ήταν καλύτερα να προσφέρουν χρόνο, συμπόνια, ανάμνηση και ενσυναίσθηση» παρά τις πιο προηγμένες και συνθετικές θεραπευτικές επιλογές που έχουν έρθει στο προσκήνιο μέσω της ταχείας ανάπτυξης της ψυχοφαρμακολογίας. Αυτό δεν απέχει πολύ από τις πιο αρχαίες ιατρικές θεραπείες και θα ήταν σύμφωνο με μια από τις αρχές του Ιπποκράτη στην πρακτική της ιατρικής, η οποία ήταν να «δεν κάνει κακό» στους ασθενείς.
To διάβασα στο lecturesbureau.gr
