Το κίνημα Woke και η καθολική αποδόμηση: έθνος – φύλο – φυλή - Η ανατροπή όλων των αξιών
Αναφερόμαστε σε λέξεις πολύ καινούργιες, αλλά που αποτελούν πλέον μια κοινωνική πραγματικότητα: “Wokeism” (αφύπνιση, επίγνωση), “cancel culture” (κουλτούρα του εξοστρακισμού), «πολιτική ορθότητα» είναι μόνο μερικές από αυτές, που όμως περικλείουν ένα μέρος του φαινομένου.
Το κίνημα Woke περιγράφει όσους και όσες θέλουν να κάνουν τον κόσμο να αποκτήσει επίγνωση της μοίρας που η Δύση επιφυλάσσει στους «μη λευκούς», στους «μη αρσενικούς», στους «καταραμένους της γης», στους «φυλετικοποιημένους» - δηλαδή στους μετανάστες, στους απογόνους των Αφρικανών, στους μουσουλμάνους, σε άτομα τρανς και στις γυναίκες. Στο όνομα των παραπάνω, οι Woke, όπως λέγονται, απαγορεύουν το δικαίωμα του λόγου σε ομιλητές σε πανεπιστήμια, οι απόψεις των οποίων δε συμφωνούν με τις δικές τους, ή καταστρέφουν αγάλματα προσωπικοτήτων, τις οποίες κατηγορούν ότι συμμετείχαν στην καταπίεση των ομάδων αυτών. Με λίγα λόγια, μάχονται για την «από-αποικιοποίηση» των πνευμάτων και τον «εξοστρακισμό» (cancel) όλων των δημοσίων παρεμβάσεων όσων θεωρούν ότι δε συνάδουν με τη γραμμή τους.
Ως ιδεολογικός ορισμός, το Woke είναι πρόσφατο, αλλά μπορεί να ανιχνευτεί ήδη από το 1860, όταν υπήρξε ένα κίνημα αφύπνισης κατά της σκλαβιάς, το Wide Awake, που υποστήριζε τον υποψήφιο στις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ εκείνη τη χρονιά, Αβραάμ Λίνκολν. Οι σκοποί και οι μέθοδοι του νεανικού εκείνου δικτύου παρουσίαζαν μεγάλη ομοιότητα με την παρούσα αναταραχή: Οι οπαδοί του εμφανίζονταν απρόσκλητοι με τρομπέτες στο σπίτι πολιτικών στη διάρκεια της νύχτας και άναβαν πυρσούς, ώστε να απαιτήσουν υποστήριξη για τον σκοπό τους. Στόχευαν εσκεμμένα στους νέους, καλώντας τους μαζικά να «αφυπνιστούν».
Το κίνημα Woke και η κουλτούρα του εξοστρακισμού είναι ενδημικά στον κόσμο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Στο twitter, οι χρήστες άρχισαν να χρησιμοποιούν το hashtag #StayWoke (μείνε αφυπνισμένος), προτρέποντας άλλους χρήστες να επαγρυπνούν σχετικά με τα κοινωνικά ζητήματα. Όταν το Black Lives Matter - το διεθνές κοινωνικό κίνημα που σχηματίστηκε το 2013 στις ΗΠΑ, με σκοπό του τη μάχη κατά του ρατσισμού και της βίας κατά των μαύρων, ιδιαίτερα υπό τη μορφή της αστυνομικής βίας· η ονομασία του, οι Μαύρες Ζωές έχουν Σημασία, σηματοδοτούν την καταδίκη των άδικων φόνων μαύρων ατόμων από την αστυνομία και απαιτούν τον σεβασμό στη ζωή των μαύρων ατόμων, όπως συμβαίνει και με τους λευκούς – έγινε κίνημα και εμβληματικό hashtag που χρησιμοποιήθηκε από χιλιάδες χρήστες του Twitter για να οργανώσει και να ρίξει φως στην ιστορία ακόμη περισσότερων μαύρων που έχασαν τη ζωή τους, επικράτησε παράλληλα και το κίνημα Woke. Όταν αποκαλούσαν κάποιον «Woke» τότε, σήμαινε ότι αυτός καταλάβαινε αυτές τις συστημικές αδικίες και ήταν αποφασισμένος να κάνει κάτι γι’ αυτές.
Από τον ρατσισμό, η ιδεολογία του Woke επεκτάθηκε και περιλαμβάνει τις αδικίες προς κάθε τάξη και ομάδα ταυτότητας. Προέρχεται από μια κοινωνιολογική θεωρία που ονομάζεται διατομεακότητα, και που υποστηρίζει ότι η κοινωνία είναι μια πολυεπίπεδη ιεραρχία μιας πλειοψηφίας καταπιεστών και μιας μειοψηφίας καταπιεσμένων επί τη βάσει ταυτοτήτων όπως η φυλή, η θρησκεία, το φύλο και ο σεξουαλικός προσανατολισμός. Στην κορυφή βρίσκονται η πιο προνομιούχοι – οι ετεροφυλόφιλοι, λευκοί άνδρες. Κάτω από αυτούς βρίσκονται γυναίκες, έγχρωμοι, μειονοτικές θρησκείες, η κοινότητα LGBTQIA κ.τ.λ. Όσο πιο χαμηλά βρίσκεται κανείς στην ιεραρχία, τόσο μεγαλύτερες και οι αξιώσεις του για διορθώσεις εκ μέρους της κοινωνίας. Επρόκειτο για μια ακαδημαϊκή θεωρία που συνδεόταν με τον φεμινισμό κατά τα τέλη του 1980, και που σταδιακά διαδόθηκε στα πανεπιστήμια, για να συναντήσει την αφύπνιση του Woke στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όταν ξέσπασε το MeToo το 2017, η διατομεακότητα ήταν η βάση πάνω στην οποία απαιτήθηκε οι γυναίκες που ισχυρίζονταν ότι δέχθηκαν σεξουαλική επίθεση, να γίνουν πιστευτές. Ωστόσο, μπορεί και οι ίδιες οι γυναίκες να γίνουν καταπιεστές για κάποιον χαμηλά στην ιεραρχία.
Η διατομεακότητα βάζει τις ομάδες ταυτότητας στο κατώτερο μέρος της ιεραρχίας, και επομένως οποιοσδήποτε εκφράσει απόψεις που δε συμβαδίζουν με τα πιστεύω τους, σύμφωνα πάντα με τα κριτήρια των οπαδών του Woke, γίνεται καταπιεστής, ιδιαίτερα αν πρόκειται για λευκό άτομο, και μάλιστα πλούσιο. Όπως αναφέραμε παραπάνω, το κίνημα Woke διαδόθηκε με την ταχύτητα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Αρκεί να εκφράσει κανείς μια άποψη, με την οποία μερίδα των χρηστών δεν συμφωνεί, ή αποδίδει σε αυτήν νοήματα που εξ αρχής δεν υφίσταντο, και διάφοροι ακτιβιστές που θεωρούν τον εαυτό τους καλό, ευγενικό και προοδευτικό εξαπολύουν επιθέσεις προς το πρόσωπο που εξέφρασε την άποψη αυτή, θεωρώντας ότι έχουν το δικαίωμα να αστυνομεύουν τον λόγο του, κατηγορώντας το για μίσος, και ξεσηκώνοντας τον δημόσιο χλευασμό εναντίον του.
Το κίνημα της αφύπνισης απέκτησε ισχύ λόγω της βασικής ιδέας της δικαιοσύνης, με την οποία κανείς δεν μπορεί να διαφωνήσει, αλλά στην πράξη είναι ατίθασο και πρόθυμο να δεχτεί μόνο εξτρεμιστικές θέσεις. Δεν υπάρχει μετριοπάθεια: θεωρεί ότι είναι καλό να είναι κανείς όλο και πιο αφυπνισμένος, και είναι καλό να βλέπει κανείς παντού την αδικία. Αν κάποιος επισημάνει ότι υπάρχουν κι άλλοι παράγοντες στο περιβάλλον που μετριάζουν την αδικία, τότε είναι αφελής και συμπλέει με το κατεστημένο. Κυριαρχεί και στον πραγματικό κόσμο, όταν συμβεί κάποιο αρκετά σοκαριστικό γεγονός, όπως ήταν η δολοφονία του George Floyd στις ΗΠΑ, αλλά όταν ο θυμός διαλύεται, χάνει τη γοητεία του, γιατί απαιτεί την καταστροφή κανόνων χάρη στους οποίους λειτουργούν οι πολιτισμένες κοινωνίες. Και όσοι βρέθηκαν να αμφιταλαντεύονται για το αν το κίνημα της αφύπνισης ορθώς διεκδικεί όσα διεκδικεί, βλέπουν τότε ότι στην πραγματικότητα πρόκειται για μια μη πρακτική και αδύνατη θεραπεία για την κοινωνία.
Η ιδεολογία του Woke θέλει να εξαναγκάσει τις αντίθετες απόψεις στη σιωπή και να ακυρώσει κοινωνικά τους ανθρώπους με τις απόψεις των οποίων διαφωνεί. Επιπλέον, όπως συνέβη και με το MeToo, η νοοτροπία αυτή συνοδεύεται από απαιτήσεις να εξοστρακιστούν όσοι θεωρεί ότι «αμάρτησαν». Πρώτα απαιτεί να απολογηθούν όσοι εκφράζουν αντίθετες απόψεις, και όταν η απολογία τελικά προσφέρεται, η μορφή της δεν θεωρείται ποτέ αρκετά ικανοποιητική. Οι οπαδοί των ιδεολογιών αυτών, από την άλλη πλευρά, δεν προσδιορίζουν ακριβώς ποια μορφή κάνουν αποδεκτή, και επομένως καμία απολογία δεν γίνεται ποτέ δεκτή.
Τα άτομα που βρίσκονται στο στόχαστρο των επιθέσεών τους δεν αντιμετωπίζουν μόνο τη δημόσια ταπείνωση. Με την ορμή που έχουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ακόμη και εταιρείες ή και κυβερνήσεις αναγκάζονται να ενεργήσουν εναντίον τέτοιων ατόμων. Ένα παράδειγμα είναι η συγγραφέας της σειράς βιβλίων Harry Potter, η J.K. Rowlings, που αντιμετώπισε ένα τεράστιο κύμα αναίτιων επιθέσεων στο twitter, όταν εξέφρασε τις απόψεις της, αλλά εδώ η διαφορά έγκειται στο ότι πρόκειται για μια πλούσια συγγραφέα, που τα βιβλία της είναι σε μεγάλη ζήτηση και επομένως μπορεί να αντέξει αυτή την κουλτούρα του εξοστρακισμού. Υπάρχουν όμως και τόσοι άλλοι άνθρωποι που υπέστησαν μόνιμη ζημιά, όταν αποκλείστηκαν εφ’ όρου ζωής από δημόσιες εκδηλώσεις επειδή κάτι από το παρελθόν τους έγινε αντιληπτό σήμερα από το διαδικτυακό κίνημα Woke. Η τιμωρία που υπέστησαν δεν έχει αναλογικότητα: Περισσότερο και λιγότερο σοβαροί «αντίπαλοι» της ιδεολογίας Woke αμαυρώνονται και εξαναγκάζονται στην εξορία, ακόμη και στην ανεργία. Μέσα στο κλίμα αυτό, και με τους οπαδούς του Woke να φτάνουν στα άκρα απαιτώντας και καταφέρνοντας ακόμη και την απόλυση από τη θέση εργασίας τους καθηγητών πανεπιστημίων και άλλων, πέρα από την ψυχική οδύνη που προκαλούν από τις μαζικές λεκτικές επιθέσεις και πιέσεις τους, γίνεται εξαιρετικά επικίνδυνο, ιδιαίτερα για ανθρώπους του πνεύματος, να εκφράσουν οτιδήποτε αντίθετο με τους Woke. Συντάκτες, δημοσιογράφοι, στελέχη επιχειρήσεων και διασημότητες – ουσιαστικά οποιοσδήποτε εκτίθεται στις δημόσιες διαδικτυακές πλατφόρμες - πρέπει να φοβάται ότι, αν κάνει ένα λάθος βήμα, δε θα επανέλθει ποτέ.
Το σενάριο αυτό είναι πραγματικά ανθυγιεινό τόσο για μεμονωμένους ανθρώπους, όσο και για την κοινωνία γενικότερα, διότι εκείνο που συγκρατεί και διατηρεί τον πολιτισμό μας είναι μια σειρά από επιτυχείς συζητήσεις. Αν δεν μπορούμε να συζητάμε μεταξύ μας, αλλά επικρατεί η βία, δεν μπορεί να υπάρξει πρόοδος. Θα πρέπει να επιλέξουμε, λοιπόν: Βία ή συζήτηση;
Συγγραφέας: Κουτελάκη Ειρήνη
Από το περιοδικο Ανοιχτοί Ορίζοντες τευχ.1129\Μαιος-Ιουνιος 2021
Το διάβασα στο enoriako.info
Η επιρροή της woke ιδεολογίας φαίνεται ότι φτάνει σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας. Από την εταιρεία Ντίσνεϊ, που καλεί τους λευκούς υπαλλήλους της να προβληματιστούν σχετικά με τα «λευκά προνόμιά» τους, μέχρι τους ακτιβιστές που καθορίζουν το ακαδημαϊκό περιβάλλον των πανεπιστημίων, κυνηγώντας καθηγητές της «παλιάς σχολής», ή τον πολλαπλασιασμό των μαθημάτων με θέμα τον «αντιρατσισμό».
Ο Braunstein προειδοποιεί: «Στο όνομα της καταπολέμησης των διακρίσεων, μια νέα πνευματική τρομοκρατία αναδύεται στις δυτικές κοινωνίες». Το κίνημα αυτό ανατρέπει όλα τα συνήθη πλαίσια σκέψης και στόχος του είναι «να αποδομήσει τη δυτική πολιτιστική και επιστημονική κληρονομιά, η οποία κατηγορείται ότι είναι δομικά σεξιστική, ρατσιστική και αποικιοκρατική».
Το Ιερό
Το κίνημα «woke» γεννήθηκε μεν στα αμερικανικά πανεπιστήμια, επεκτείνεται, όμως, ραδγαία στις δυτικές κοινωνίες. Ο Braunstein επισημαίνει ότι η άνοδός του είναι παρόμοια με εκείνη των προτεσταντικών αναβιωτών του 18ου και 19ου αιώνα: «Είναι η πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία που ένα είδος λατρείας γεννιέται στα πανεπιστήμια, με το δικό της όραμα για τον κόσμο, τα δόγματά της, τους οπαδούς της, τα δικαιώματά της και τα οιονεί ιερά κείμενά της».
Παρ’ όλο που οι οπαδοί του κινήματος ισχυρίζονται ότι έχουν εφεύρει μία νέα θεωρία, στην πραγματικότητα δεν συμπεριφέρονται σαν να εργάζονται για έναν καλύτερο κόσμο: «Η θρησκεία τους είναι μια θρησκεία εξαγνισμού και μαγικής σκέψης, όπου η συγχώρεση απουσιάζει».
Κατά τον Braunstein, ο γουοκισμός μοιάζει πολύ με τη χριστιανική αίρεση του γνωστικισμού που αναπτύχθηκε τον 2ο αιώνα: «Το σώμα θεωρούνταν εγγενώς κακό. Το ουτοπικό όραμα του γνωστικισμού για μια καθαρή συνείδηση φανταζόταν μια πραγματικότητα στην οποία το ανθρώπινο πνεύμα θα μπορούσε να είναι εντελώς ελεύθερο από το βάρος του σώματος και της σεξουαλικότητας». Τα ίδια στοιχεία παρατηρούνται και στον γουοκισμό: «Μπορώ να αισθάνομαι σαν άνδρας ή γυναίκα, αλλά και σαν ζώο, σαν ποτάμι. Ωστόσο, μόνο στον διαδικτυακό κόσμο της εικονικής πραγματικότητας μπορείς να αλλάξεις το σώμα σου κατά βούληση. Στην πραγματική ζωή, αν κάνεις κάτι τέτοιο, θα οδηγηθείς σε ένα καταστροφικό μονοπάτι με μη αναστρέψιμες βλάβες».
Η Επιστήμη
Αυτό που ανησυχεί περισσότερο τον Γάλλο φιλόσοφο είναι το ότι η νέα γενιά βομβαρδίζεται παντού από την ιδεολογία του γουοκισμού, ο οποίος σαρώνει τις δυτικές κοινωνίες, χωρίς να μπορεί να αντιμετωπιστεί: «Ο διφορούμενος ρόλος του ακαδημαϊκού κόσμου στην ανάπτυξη του κινήματος αυτού καθιστά την επιστημονική και ορθολογική κριτική του σχεδόν αδύνατη. Κανένα επιχείρημα δεν ασκεί την παραμικρή επίδραση πάνω τους. Μπορούμε να επιχειρήσουμε να τους σταματήσουμε, αλλά όχι και να τους πείσουμε»
Παράλληλα, αναφέρεται σε ένα πείραμα που κατέδειξε ότι η ιδεολογία του woke δεν βασίζεται σε επιστημονικά δεδομένα. Πρόκειται για τους ερευνητές Helen Pluckrose, James Lindsay και Peter Boghossian, οι οποίοι αποκάλυψαν τη διαφθορά που επικρατεί στην έρευνα: Επινόησαν διάφορες εξωφρενικές θεωρίες και προσπάθησαν στη συνέχεια να τις δημοσιεύσουν σε επιστημονικά περιοδικά. Παρά το γεγονός ότι τα άρθρα τους στερούνταν κάθε λογική βάση ή απόδειξη, κατάφεραν εντούτοις να περάσουν από τις κριτικές επιτροπές και να δημοσιευθούν.
Η Καλοσύνη
Το γεγονός ότι ο γουοκισμός απέκτησε τόσο γρήγορα μεγάλη επιρροή στα ανώτερα στρώματα της κοινωνίας, (όπως π.χ. στον πολιτικό στίβο), οφείλεται στο χάσμα που υπάρχει ανάμεσα στην ελίτ και την κοινωνία. Ο Braunstein αναφέρει τον Αμερικανό κοινωνιολόγο Christopher Lasch, ο οποίος υποστήριζε ήδη από το 1995 ότι: «Οι διανοούμενες τάξεις είναι μοιραία απομακρυσμένες από τη φυσική πλευρά της ζωής. Ζουν σε έναν κόσμο αφαίρεσης και εικόνων σε αντίθεση με την άμεση, απτή πραγματικότητα που βιώνουν οι απλοί άνθρωποι».
Οι αιτίες γι’ αυτό είναι πολλές, εξηγεί ο Braunstein: «Η νεολαία αισθάνεται την ανάγκη να πολεμήσει μια μορφή ‘‘τυραννίας της καλοσύνης’’ με την οποία έχει ανατραφεί ένα μέρος της αμερικανικής νεολαίας των ανώτερων στρωμάτων».
Κάποιοι υποστηρίζουν ότι το κίνημα woke βασίζεται στο χριστιανικό ιδανικό της συμπόνιας. Ο Braunstein αναγνωρίζει ότι στο υπόβαθρο της woke ιδεολογίας βρίσκεται η έννοια του θύματος που χρειάζεται βοήθεια και κατανόηση: «Αυτές οι ταυτοτικές ιδεολογίες λειτουργούν επειδή στις μέρες μας όλοι θέλουν να είναι θύματα και αυτό έχει γίνει πλέον σημείο αναφοράς. Ταυτόχρονα, όμως, η συμπόνια που διεκδικούν αυτές οι ιδεολογίες είναι μια τρελή συμπόνια, αποκομμένη από την πραγματικότητα και τη λογική. Δικαιολογεί την ανατροπή όλων των αξιών, καθώς και τις πιο παράλογες πολιτικές επιλογές».
Το διάβασα στο ardin-rixi.gr
