Σταύρος Πλουμιστός: Πώς λειτουργεί η εσωτερική φωνή και για ποιο λόγο σε προειδοποιεί...
Η Claudia, μια ναυτικός από το Lichfield προς το τέλος των 30, δεν είναι Ιταλίδα. Δεν έχει πάει ποτέ στην Ιταλία. Δεν έχει ιταλική οικογένεια ή φίλους. Και δεν έχει ιδέα γιατί ένα πολεμοχαρές ζευγάρι Ιταλών έχει καταλάβει την εσωτερική της φωνή, μονομαχώντας στον εγκέφαλό της, ενώ εκείνη κάθεται και ακούει.
«Δεν έχω ιδέα από που προήλθε αυτό», λέει η Claudia απολογούμενη. «Μάλλον είναι προσβλητικό για τους Ιταλούς». Το ζευγάρι είναι σαν μια στερεοτυπική ιταλική οικογένεια, από αυτές που βλέπαμε κάποτε σε διαφημίσεις ζυμαρικών: επιδεικτικό, εύσωμο, επιρρεπές στο να κουνά τα χέρια του και να φωνάζει. Αν η Claudia έχει να πάρει μια μεγάλη απόφαση στη ζωή της, οι Ιταλοί αναλαμβάνουν.
«Διαφωνούν με πάθος με κάθε πλευρά», εξηγεί η ίδια. «Είναι πολύ χρήσιμο γιατί τους αφήνω να κάνουν τη δουλειά, ώστε να μην αγχώνομαι από αυτό». Αυτές οι διαφωνίες λαμβάνουν πάντα χώρα σε μια κουζίνα, περιτριγυρισμένη από φαγητό. Η Claudia δεν έχει δώσει ονόματα στους Ιταλούς – ακόμα. Αλλά βοήθησαν την Claudia να πάρει μια σημαντική απόφαση ζωής, ενθαρρύνοντάς την να παραιτηθεί από την εργασία της ως επιστήμονας πριν από δύο χρόνια και να εκπληρώσει ένα όνειρο ζωής, να φύγει στη θάλασσα.
«Κουβέντιαζαν ασταμάτητα πριν υποβάλω την παραίτησή μου. Ξυπνούσα και τσακώνονταν. Οδηγούσα για τη δουλειά και μάλωναν. Ήταν εξαντλητικό, για να είμαι ειλικρινής». Η γυναίκα ήταν υπέρ του να φύγει η Claudia, αλλά ο σύζυγός της ήταν επιφυλακτικός. «Θα έλεγε: Είναι μια σταθερή δουλειά! Και εκείνη έλεγε: Ας την αφήσουμε να απολαύσει τη ζωή!». Η γυναίκα επικράτησε, και η Claudia έφυγε για να εργαστεί σε έναν στολίσκο στην Ελλάδα. Είναι πολύ πιο ευτυχισμένη, έστω κι αν χρειάστηκε να κάνει νευρογλωσσικό προγραμματισμό για να ηρεμήσουν οι φωνές. «Είναι πιο ήσυχοι τώρα», λέει με ανακούφιση. «Λιγότερες φωνές. Απλά τσακώνονται».
Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε μια εσωτερική φωνή: αυτή τη συνεχή παρουσία που μας λέει «Πρόσεχε» ή «Αγόρασε σαμπουάν» ή «Ουρλιάζει αυτός ο τύπος». Για πολλούς από εμάς, αυτή η φωνή μοιάζει πολύ με τη δική μας, ή τουλάχιστον με το πώς νομίζουμε ότι ακούγεται. Αλλά για μερικούς ανθρώπους, η εσωτερική τους φωνή δεν είναι ένας απλός μονόλογος που επιπλήττει, συμβουλεύει και υπενθυμίζει. Η εσωτερική τους φωνή είναι ένα τσακωμένο ζευγάρι Ιταλών, για παράδειγμα, ή ένας ήρεμος συνεντευξιαζόμενος με τα χέρια διπλωμένα στα γόνατα. Ή είναι μια γεύση, ένα συναίσθημα, μια αίσθηση ή ένα χρώμα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, δεν υπάρχει καθόλου φωνή, μόνο σιωπή. «Σαν ένα μικροσκοπικό νησί, που περιβάλλεται από έναν απέραντο ωκεανό», περιγράφει ο Justin Hopkins τον εγκέφαλό του. «Στο μικροσκοπικό νησί φαίνεται να συμβαίνουν όλα τα συνειδητά πράγματα, αλλά περιβάλλεται από αυτό το άπειρο, απρόσιτο υλικό». Ο Hopkins, ο οποίος είναι 59 ετών και εργάζεται για μια κοινωνική επιχείρηση στο Λονδίνο, δεν έχει εσωτερική φωνή. Δεν υπάρχει κανείς στον εγκέφαλό του για να τον κατηγορήσει, να τον ντροπιάσει ή να τον επικρίνει. Στο κεφάλι του, υπάρχει κενό: μόνο ο ακόμα ζεστός αέρας πριν από ένα θρόισμα της αύρας.
Φυσικά, ο Hopkins έχει σκέψεις: όλοι έχουμε. Αλλά ο εσωτερικός μονόλογος που γεμίζει τον εγκέφαλό μας ενώ η μηχανή στέκεται στο ρελαντί δεν υπάρχει. Έχει απενεργοποιηθεί, μόνιμα. «Όταν είμαι μόνος και χαλαρός, δεν υπάρχουν καθόλου λέξεις», λέει. «Υπάρχει μεγάλη ευχαρίστηση σε αυτό». Μπορεί εύκολα να περάσει μια ώρα χωρίς να έχει ούτε μια σκέψη. Όπως είναι φυσικό, ο Hopkins κοιμάται σαν μωρό.
Τι κάνει κάποιον σαν τον Hopkins να μην έχει εσωτερική φωνή τόσο ολοκληρωτικά; «Αυτή είναι μια πολύ καλή ερώτηση», λέει η νευροεπιστήμονας δρ Helene Loevenbruck από το εργαστήριο ψυχολογίας και νευρογνώσης του Πανεπιστημίου Grenoble Alpes. «Δεν ξέρω». Η Loevenbruck είναι μία από τις ελάχιστες νευροεπιστήμονες στον κόσμο που έχουν μελετήσει την εσωτερική φωνή. Εξηγεί ότι δημιουργείται σε ένα δίκτυο διαφορετικών περιοχών του εγκεφάλου μας, όπως ο κατώτερος βρεγματικός λοβός, η κατώτερη μετωπιαία έλικα και ο ανώτερος κροταφικός φλοιός.
Για να καταλάβετε πώς λειτουργεί η εσωτερική φωνή, πρέπει να καταλάβετε πώς η ανθρώπινη σκέψη μεταφράζεται σε δράση. Κάθε φορά που κάνουμε οποιαδήποτε ενέργεια, ο εγκέφαλός μας κάνει μια πρόβλεψη των αισθητηριακών συνεπειών αυτής της ενέργειας, λέει ο Loevenbruck. Ας πούμε ότι θέλετε να φέρετε ένα ποτήρι νερό. Ο εγκέφαλός σας στέλνει τα κατάλληλα κινητικά σήματα στο χέρι σας, αλλά δημιουργεί επίσης μια αισθητηριακή πρόβλεψη της εντολής, εξηγεί. Πριν καν πιάσετε το ποτήρι, ο εγκέφαλός σας έχει κάνει μια πρόβλεψη για το τι θα κάνει η κινητική εντολή, πράγμα που σημαίνει ότι μπορείτε να διορθώσετε τα λάθη πριν κάνετε λάθος. Αυτό το σύστημα είναι πολύ αποτελεσματικό και γι’ αυτό οι άνθρωποι μπορούν να κάνουν τόσες πολλές ενέργειες χωρίς να κάνουν λάθη.
Η ίδια αρχή ισχύει και για την ανθρώπινη ομιλία. Κάθε φορά που το στόμα μας κινείται για να σχηματίσει μια λέξη, ο εγκέφαλός μας δημιουργεί ταυτόχρονα μια προγνωστική προσομοίωση αυτής της ομιλίας στον εγκέφαλό μας, για να διορθώσει το λάθος. Η τρέχουσα κατανόηση της εσωτερικής ομιλίας είναι ότι κάνουμε το ίδιο όπως και στην ανοιχτή ομιλία – κάνουμε προβλέψεις στο μυαλό μας για το τι θα πούμε – αλλά στην πραγματικότητα δεν στέλνουμε τις κινητικές εντολές στους μυς της ομιλίας μας, καταλήγει ο Loevenbruck. Αυτό το προσομοιωμένο ακουστικό σήμα είναι η μικρή φωνή που ακούμε στον εγκέφαλό μας.
Η Loevenbruck εξηγεί ότι, ως επί το πλείστον, ακούμε αυτό που η ίδια ονομάζει «εσωτερική γλώσσα». Αλλά όχι πάντα. «Μπορείτε να έχετε εκτεταμένες και πιο συμπυκνωμένες μορφές εσωτερικής ομιλίας», λέει. «Οι άνθρωποι μπορεί να τις βιώνουν ως αφηρημένες αναπαραστάσεις της γλώσσας, χωρίς ήχο… μερικοί άνθρωποι λένε ότι η εσωτερική τους φωνή είναι σαν ένα ραδιόφωνο που είναι ανοιχτό όλη μέρα. Άλλοι άνθρωποι δεν έχουν καθόλου φωνή ή μιλούν με αφηρημένα σύμβολα που δεν περιλαμβάνουν γλώσσα». Η Loevenbruck δεν μπορεί να εξηγήσει γιατί κάποιοι άνθρωποι βιώνουν διαφορετικά την εσωτερική φωνή: βρισκόμαστε στα όρια της νευροεπιστήμης, που είναι ήδη ο πιο ολισθηρός από όλους τους κλάδους της ανθρώπινης γνώσης.
«Δεν έχω ιδέα από που προήλθε αυτό», λέει η Claudia απολογούμενη. «Μάλλον είναι προσβλητικό για τους Ιταλούς». Το ζευγάρι είναι σαν μια στερεοτυπική ιταλική οικογένεια, από αυτές που βλέπαμε κάποτε σε διαφημίσεις ζυμαρικών: επιδεικτικό, εύσωμο, επιρρεπές στο να κουνά τα χέρια του και να φωνάζει. Αν η Claudia έχει να πάρει μια μεγάλη απόφαση στη ζωή της, οι Ιταλοί αναλαμβάνουν.
«Διαφωνούν με πάθος με κάθε πλευρά», εξηγεί η ίδια. «Είναι πολύ χρήσιμο γιατί τους αφήνω να κάνουν τη δουλειά, ώστε να μην αγχώνομαι από αυτό». Αυτές οι διαφωνίες λαμβάνουν πάντα χώρα σε μια κουζίνα, περιτριγυρισμένη από φαγητό. Η Claudia δεν έχει δώσει ονόματα στους Ιταλούς – ακόμα. Αλλά βοήθησαν την Claudia να πάρει μια σημαντική απόφαση ζωής, ενθαρρύνοντάς την να παραιτηθεί από την εργασία της ως επιστήμονας πριν από δύο χρόνια και να εκπληρώσει ένα όνειρο ζωής, να φύγει στη θάλασσα.
«Κουβέντιαζαν ασταμάτητα πριν υποβάλω την παραίτησή μου. Ξυπνούσα και τσακώνονταν. Οδηγούσα για τη δουλειά και μάλωναν. Ήταν εξαντλητικό, για να είμαι ειλικρινής». Η γυναίκα ήταν υπέρ του να φύγει η Claudia, αλλά ο σύζυγός της ήταν επιφυλακτικός. «Θα έλεγε: Είναι μια σταθερή δουλειά! Και εκείνη έλεγε: Ας την αφήσουμε να απολαύσει τη ζωή!». Η γυναίκα επικράτησε, και η Claudia έφυγε για να εργαστεί σε έναν στολίσκο στην Ελλάδα. Είναι πολύ πιο ευτυχισμένη, έστω κι αν χρειάστηκε να κάνει νευρογλωσσικό προγραμματισμό για να ηρεμήσουν οι φωνές. «Είναι πιο ήσυχοι τώρα», λέει με ανακούφιση. «Λιγότερες φωνές. Απλά τσακώνονται».
Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε μια εσωτερική φωνή: αυτή τη συνεχή παρουσία που μας λέει «Πρόσεχε» ή «Αγόρασε σαμπουάν» ή «Ουρλιάζει αυτός ο τύπος». Για πολλούς από εμάς, αυτή η φωνή μοιάζει πολύ με τη δική μας, ή τουλάχιστον με το πώς νομίζουμε ότι ακούγεται. Αλλά για μερικούς ανθρώπους, η εσωτερική τους φωνή δεν είναι ένας απλός μονόλογος που επιπλήττει, συμβουλεύει και υπενθυμίζει. Η εσωτερική τους φωνή είναι ένα τσακωμένο ζευγάρι Ιταλών, για παράδειγμα, ή ένας ήρεμος συνεντευξιαζόμενος με τα χέρια διπλωμένα στα γόνατα. Ή είναι μια γεύση, ένα συναίσθημα, μια αίσθηση ή ένα χρώμα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, δεν υπάρχει καθόλου φωνή, μόνο σιωπή. «Σαν ένα μικροσκοπικό νησί, που περιβάλλεται από έναν απέραντο ωκεανό», περιγράφει ο Justin Hopkins τον εγκέφαλό του. «Στο μικροσκοπικό νησί φαίνεται να συμβαίνουν όλα τα συνειδητά πράγματα, αλλά περιβάλλεται από αυτό το άπειρο, απρόσιτο υλικό». Ο Hopkins, ο οποίος είναι 59 ετών και εργάζεται για μια κοινωνική επιχείρηση στο Λονδίνο, δεν έχει εσωτερική φωνή. Δεν υπάρχει κανείς στον εγκέφαλό του για να τον κατηγορήσει, να τον ντροπιάσει ή να τον επικρίνει. Στο κεφάλι του, υπάρχει κενό: μόνο ο ακόμα ζεστός αέρας πριν από ένα θρόισμα της αύρας.
Φυσικά, ο Hopkins έχει σκέψεις: όλοι έχουμε. Αλλά ο εσωτερικός μονόλογος που γεμίζει τον εγκέφαλό μας ενώ η μηχανή στέκεται στο ρελαντί δεν υπάρχει. Έχει απενεργοποιηθεί, μόνιμα. «Όταν είμαι μόνος και χαλαρός, δεν υπάρχουν καθόλου λέξεις», λέει. «Υπάρχει μεγάλη ευχαρίστηση σε αυτό». Μπορεί εύκολα να περάσει μια ώρα χωρίς να έχει ούτε μια σκέψη. Όπως είναι φυσικό, ο Hopkins κοιμάται σαν μωρό.
Τι κάνει κάποιον σαν τον Hopkins να μην έχει εσωτερική φωνή τόσο ολοκληρωτικά; «Αυτή είναι μια πολύ καλή ερώτηση», λέει η νευροεπιστήμονας δρ Helene Loevenbruck από το εργαστήριο ψυχολογίας και νευρογνώσης του Πανεπιστημίου Grenoble Alpes. «Δεν ξέρω». Η Loevenbruck είναι μία από τις ελάχιστες νευροεπιστήμονες στον κόσμο που έχουν μελετήσει την εσωτερική φωνή. Εξηγεί ότι δημιουργείται σε ένα δίκτυο διαφορετικών περιοχών του εγκεφάλου μας, όπως ο κατώτερος βρεγματικός λοβός, η κατώτερη μετωπιαία έλικα και ο ανώτερος κροταφικός φλοιός.
Για να καταλάβετε πώς λειτουργεί η εσωτερική φωνή, πρέπει να καταλάβετε πώς η ανθρώπινη σκέψη μεταφράζεται σε δράση. Κάθε φορά που κάνουμε οποιαδήποτε ενέργεια, ο εγκέφαλός μας κάνει μια πρόβλεψη των αισθητηριακών συνεπειών αυτής της ενέργειας, λέει ο Loevenbruck. Ας πούμε ότι θέλετε να φέρετε ένα ποτήρι νερό. Ο εγκέφαλός σας στέλνει τα κατάλληλα κινητικά σήματα στο χέρι σας, αλλά δημιουργεί επίσης μια αισθητηριακή πρόβλεψη της εντολής, εξηγεί. Πριν καν πιάσετε το ποτήρι, ο εγκέφαλός σας έχει κάνει μια πρόβλεψη για το τι θα κάνει η κινητική εντολή, πράγμα που σημαίνει ότι μπορείτε να διορθώσετε τα λάθη πριν κάνετε λάθος. Αυτό το σύστημα είναι πολύ αποτελεσματικό και γι’ αυτό οι άνθρωποι μπορούν να κάνουν τόσες πολλές ενέργειες χωρίς να κάνουν λάθη.
Η ίδια αρχή ισχύει και για την ανθρώπινη ομιλία. Κάθε φορά που το στόμα μας κινείται για να σχηματίσει μια λέξη, ο εγκέφαλός μας δημιουργεί ταυτόχρονα μια προγνωστική προσομοίωση αυτής της ομιλίας στον εγκέφαλό μας, για να διορθώσει το λάθος. Η τρέχουσα κατανόηση της εσωτερικής ομιλίας είναι ότι κάνουμε το ίδιο όπως και στην ανοιχτή ομιλία – κάνουμε προβλέψεις στο μυαλό μας για το τι θα πούμε – αλλά στην πραγματικότητα δεν στέλνουμε τις κινητικές εντολές στους μυς της ομιλίας μας, καταλήγει ο Loevenbruck. Αυτό το προσομοιωμένο ακουστικό σήμα είναι η μικρή φωνή που ακούμε στον εγκέφαλό μας.
Η Loevenbruck εξηγεί ότι, ως επί το πλείστον, ακούμε αυτό που η ίδια ονομάζει «εσωτερική γλώσσα». Αλλά όχι πάντα. «Μπορείτε να έχετε εκτεταμένες και πιο συμπυκνωμένες μορφές εσωτερικής ομιλίας», λέει. «Οι άνθρωποι μπορεί να τις βιώνουν ως αφηρημένες αναπαραστάσεις της γλώσσας, χωρίς ήχο… μερικοί άνθρωποι λένε ότι η εσωτερική τους φωνή είναι σαν ένα ραδιόφωνο που είναι ανοιχτό όλη μέρα. Άλλοι άνθρωποι δεν έχουν καθόλου φωνή ή μιλούν με αφηρημένα σύμβολα που δεν περιλαμβάνουν γλώσσα». Η Loevenbruck δεν μπορεί να εξηγήσει γιατί κάποιοι άνθρωποι βιώνουν διαφορετικά την εσωτερική φωνή: βρισκόμαστε στα όρια της νευροεπιστήμης, που είναι ήδη ο πιο ολισθηρός από όλους τους κλάδους της ανθρώπινης γνώσης.
Εξηγεί ότι οι κωφοί τείνουν να βιώνουν την εσωτερική φωνή οπτικά. «Δεν ακούνε την εσωτερική φωνή, αλλά μπορούν να παράγουν εσωτερική γλώσσα οπτικοποιώντας τα σημάδια των χεριών ή βλέποντας τις κινήσεις των χειλιών», λέει η Loevenbruck.
«Είναι ένα συναίσθημα», λέει η Mona, μια 53χρονη διευθύνουσα σύμβουλος, για την εσωτερική της φωνή. «Ο πλησιέστερος τρόπος που θα μπορούσα να την περιγράψω θα ήταν με όρους χρώματος». Η εσωτερική της φωνή δεν εκδηλώνεται εμφανώς: δεν φλυαρεί ποτέ. Αντίθετα, η Μόνα πρέπει να στρέψει την προσοχή της σε αυτήν για να την αντιληφθεί. «Όταν συνεχίζω την ημέρα μου, η εσωτερική φωνή δεν μου μιλάει στην αγγλική γλώσσα», λέει η Μόνα. «Είναι κάτι που βρίσκεται κάτω και πίσω από αυτό που κάνω».
Η φωνή γίνεται πιο επίμονη όταν βρίσκεται σε μια κατάσταση που απαιτεί από αυτήν να είναι συναισθηματικά επιδέξια. Η Μόνα εργάζεται συχνά με προβληματικά παιδιά και πρόσφατα βρέθηκε σε μια κατάσταση όπου μία έφηβη ήταν επιθετική. Στην αρχή, το ένστικτο της Mona ήταν να της κάνει παρατήρηση. Αλλά τότε η εσωτερική φωνή της Mona της έκανε αισθητή την παρουσία της με μια απόχρωση του γκρι χρώματος. «Είχα αυτή τη βαθιά αίσθηση ότι αυτό το νεαρό άτομο είχε πραγματικά προβλήματα… Ένιωσα μια αίσθηση θλίψης και απογοήτευσης και είδα ένα ομιχλώδες σύννεφο». Η εσωτερική της φωνή είχε δίκιο: Η Mona επιβεβαίωσε αργότερα ότι η νεαρή περνούσε μια δύσκολη περίοδο στην προσωπική της ζωή.
Άγνωστες, ανεξιχνίαστες, μοναδικά δικές μας: οι εσωτερικές φωνές είναι οι αιώνιοι έμπιστοι και μυστικοί μας φίλοι. Είναι κρίμα μόνο που κανείς δεν τις γνωρίζει, παρά μόνο εμείς. «Μακάρι να μπορούσα να καλέσω κάποιον μέσα», λέει ο Hopkins . «Θα ήταν τόσο ωραίο αν μπορούσα να την αποθηκεύσω σε κάποιο είδος σκληρού δίσκου, ώστε να μπορούν και άλλοι άνθρωποι να την κοιτάξουν».
Πηγή: theguardian.com - enallaktikidrasi.com
«Είναι ένα συναίσθημα», λέει η Mona, μια 53χρονη διευθύνουσα σύμβουλος, για την εσωτερική της φωνή. «Ο πλησιέστερος τρόπος που θα μπορούσα να την περιγράψω θα ήταν με όρους χρώματος». Η εσωτερική της φωνή δεν εκδηλώνεται εμφανώς: δεν φλυαρεί ποτέ. Αντίθετα, η Μόνα πρέπει να στρέψει την προσοχή της σε αυτήν για να την αντιληφθεί. «Όταν συνεχίζω την ημέρα μου, η εσωτερική φωνή δεν μου μιλάει στην αγγλική γλώσσα», λέει η Μόνα. «Είναι κάτι που βρίσκεται κάτω και πίσω από αυτό που κάνω».
Η φωνή γίνεται πιο επίμονη όταν βρίσκεται σε μια κατάσταση που απαιτεί από αυτήν να είναι συναισθηματικά επιδέξια. Η Μόνα εργάζεται συχνά με προβληματικά παιδιά και πρόσφατα βρέθηκε σε μια κατάσταση όπου μία έφηβη ήταν επιθετική. Στην αρχή, το ένστικτο της Mona ήταν να της κάνει παρατήρηση. Αλλά τότε η εσωτερική φωνή της Mona της έκανε αισθητή την παρουσία της με μια απόχρωση του γκρι χρώματος. «Είχα αυτή τη βαθιά αίσθηση ότι αυτό το νεαρό άτομο είχε πραγματικά προβλήματα… Ένιωσα μια αίσθηση θλίψης και απογοήτευσης και είδα ένα ομιχλώδες σύννεφο». Η εσωτερική της φωνή είχε δίκιο: Η Mona επιβεβαίωσε αργότερα ότι η νεαρή περνούσε μια δύσκολη περίοδο στην προσωπική της ζωή.
Άγνωστες, ανεξιχνίαστες, μοναδικά δικές μας: οι εσωτερικές φωνές είναι οι αιώνιοι έμπιστοι και μυστικοί μας φίλοι. Είναι κρίμα μόνο που κανείς δεν τις γνωρίζει, παρά μόνο εμείς. «Μακάρι να μπορούσα να καλέσω κάποιον μέσα», λέει ο Hopkins . «Θα ήταν τόσο ωραίο αν μπορούσα να την αποθηκεύσω σε κάποιο είδος σκληρού δίσκου, ώστε να μπορούν και άλλοι άνθρωποι να την κοιτάξουν».
Πηγή: theguardian.com - enallaktikidrasi.com
