Σταύρος Πλουμιστός: Μην πιστεύετε όσα σκέφτεστε...
Οι σκέψεις ταξιδεύουν στο μυαλό μας συνεχώς. Μερικές φορές έρχονται και ξαναεπιστρέφουν. Όπως είναι ένας δρόμος με κίνηση. Κάποιες στιγμές υπάρχει ροή, συνέχεια και λογικό επακόλουθο, ενώ άλλες στιγμές «κυκλοφοριακό» και συνωστισμός. Όταν συμβαίνει αυτό, επηρεαζόμαστε τόσο πολύ ψυχολογικά, που είναι δυνατόν να αλλάξει όλη η ψυχοσύνθεση και ο συναισθηματικός μας κόσμος – άγχος, κατάθλιψη, δυσφορία.
Ωστόσο, επειδή οι σκέψεις κυκλοφορούν μέσα στο μυαλό, αυτό δε σημαίνει ότι αντιπροσωπεύουν την πραγματικότητα. Συχνά είναι προϊόν φαντασίας παρά παρατήρησης. Επομένως, με σκοπό την ομαλή ροή των σκέψεων, είναι ουσιώδες να μη πιστεύετε όσα σκέφτεστε.
Όταν οι σκέψεις δεν είναι πραγματικότητα - Η τέχνη της εσωτερικής ελευθερίας
Συχνά, δεν αντιλαμβανόμαστε πόσο εύκολα μπορούμε να παγιδευτούμε σε ένα εσωτερικό αφήγημα που δεν αντικατοπτρίζει την αλήθεια, αλλά μια ερμηνεία, μια υπόθεση ή μια παλιά πεποίθηση. Σκέψεις όπως «δεν είμαι αρκετός», «δε με συμπαθούν», «θα αποτύχω», εμφανίζονται με τέτοια ένταση που γίνονται σχεδόν αδιαμφισβήτητες. Όμως το γεγονός ότι αισθανόμαστε πως κάτι είναι αληθινό, δεν σημαίνει ότι είναι και πραγματικότητα.
Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα. Κάποιος σκέφτεται: «Το αφεντικό μου με θεωρεί χαζό». Αυτή η σκέψη τον γεμίζει άγχος, ενοχή και αυτοϋποτίμηση. Ωστόσο, την ίδια εβδομάδα, ο προϊστάμενός του τον επαινεί για μια επιτυχημένη παρουσίαση. Τότε, η προηγούμενη σκέψη κλονίζεται. Μπορεί να μην ήταν ποτέ αληθινή. Μπορεί απλώς να ήταν ένα αυθαίρετο συμπέρασμα, μια προβολή φόβου. Σε τέτοιες περιπτώσεις, είναι σημαντικό να θυμόμαστε τη φράση-κλειδί: «Επειδή αισθάνομαι ότι αυτή η σκέψη είναι αληθής, δε σημαίνει ότι είναι και πραγματικότητα».
Οι σκέψεις μας είναι αποτέλεσμα συνηθειών, βιωμάτων, κοινωνικών προτύπων και παρελθοντικών εμπειριών. Το μυαλό λειτουργεί με βάση πρότυπα... ερμηνεύει, γενικεύει, προβλέπει. Δεν είναι όμως αλάνθαστο. Πολύ συχνά, ερμηνεύει λάθος. Πιστεύει ότι προστατεύει, ενώ στην πραγματικότητα περιορίζει. Κι εμείς, αντί να σταθούμε κριτικά απέναντι στις σκέψεις μας, τις υιοθετούμε ως «αλήθειες» και οργανώνουμε τη ζωή μας γύρω από αυτές.
Το φαινόμενο αυτό ενισχύεται από τον μηχανισμό της «γνωστικής προκατάληψης επιβεβαίωσης»: όταν πιστεύουμε κάτι, τείνουμε να παρατηρούμε μόνο ό,τι το επιβεβαιώνει και αγνοούμε ό,τι το αντικρούει. Αν νομίζουμε πως «κανείς δε μας θέλει στην παρέα», τότε ένα αδιάφορο βλέμμα το ερμηνεύουμε ως απόρριψη, ενώ ξεχνάμε τα χαμόγελα και τα θετικά σχόλια που λάβαμε την ίδια ημέρα.
Η απελευθέρωση ξεκινά όταν μάθουμε να παρατηρούμε τις σκέψεις μας αντί να ταυτιζόμαστε μαζί τους. Εδώ έρχεται ο ρόλος της αφύπνισης - ενσυνειδητότητας, της ικανότητας δηλαδή να παραμένουμε παρόντες και να βλέπουμε τις σκέψεις μας ως περαστικά φαινόμενα, όπως σύννεφα στον ουρανό. Δεν είναι απαραίτητο να τις πολεμάμε ή να τις απορρίπτουμε∙ αρκεί να τις αναγνωρίζουμε: «Να μία σκέψη που μου λέει ότι δεν είμαι ικανός». Όχι «εγώ δεν είμαι ικανός», αλλά «η σκέψη μου λέει ότι δεν είμαι ικανός». Αυτή η εσωτερική απόσταση αλλάζει τα πάντα.
Ένα ακόμα εργαλείο που μας βοηθά να επανεκπαιδεύσουμε το μυαλό μας είναι η γνωσιακή αναδόμηση, μέθοδος που χρησιμοποιείται στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία. Η διαδικασία ξεκινά με την αναγνώριση της σκέψης: «Ποια σκέψη με ταλαιπωρεί αυτή τη στιγμή;». Ακολουθεί η καταγραφή της: «Πιστεύω ότι δεν αξίζω επειδή απέτυχα σε μια δουλειά». Έπειτα την αμφισβητούμε: «Υπάρχουν αποδείξεις; Είναι απόλυτη αλήθεια; Υπάρχουν παραδείγματα που δείχνουν το αντίθετο;». Και τέλος, την αντικαθιστούμε με μια πιο ρεαλιστική εναλλακτική: «Ίσως να μην πέτυχα τώρα, αλλά αυτό δε με καθορίζει συνολικά ως άνθρωπο».
Η δυσκολία, βέβαια, έγκειται στο γεγονός ότι οι αρνητικές σκέψεις συνοδεύονται από έντονα συναισθήματα. Όταν αισθανόμαστε ντροπή, απόρριψη ή φόβο, είναι πολύ εύκολο να πειστούμε ότι η σκέψη μας αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα. Γι’ αυτό είναι ζωτικής σημασίας να διαχωρίσουμε το συναίσθημα από την αλήθεια. Μια σκέψη μπορεί να «μοιάζει» αληθινή, αλλά αυτό δεν την καθιστά γεγονός. Ο εσωτερικός μας κόσμος δεν είναι πάντα αντικειμενικός.
Η επίγνωση αυτού του γεγονότος δεν αποτελεί απλώς ένα θεωρητικό σχήμα. Είναι μια πρακτική που μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που βιώνουμε τη ζωή. Όπως ακριβώς το σώμα χρειάζεται γυμναστική για να διατηρείται υγιές, έτσι και το μυαλό χρειάζεται άσκηση καθημερινή, υπομονετική, σταθερή. Μπορούμε να ξεκινήσουμε αφιερώνοντας λίγα λεπτά τη μέρα για καθοδηγούμενο διαλογισμό ή ήσυχη παρατήρηση. Μπορούμε να κρατάμε ένα ημερολόγιο σκέψεων και συναισθημάτων. Μπορούμε, απλώς, να μάθουμε να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να αναρωτηθούμε: «Μήπως αυτή η σκέψη δεν λέει την αλήθεια;».
Η αλλαγή δεν είναι εύκολη, όπως αναφέρω στο βιβλίο μου "Η Βίβλος της Θετικής Σκέψης" (εδώ). Οι πεποιθήσεις μας έχουν χτιστεί με τα χρόνια και συχνά συνδέονται με βαθιές εμπειρίες. Δεν χρειάζεται, όμως, να αλλάξουμε τα πάντα από τη μια μέρα στην άλλη. Αρκεί να αρχίσουμε να βλέπουμε καθαρά. Να επιλέγουμε συνειδητά ποιες σκέψεις θα πιστέψουμε και ποιες όχι. Να σταματήσουμε να δεχόμαστε χωρίς ερώτηση ό,τι μας λέει το μυαλό μας.
Όταν το καταφέρουμε αυτό, τότε αρχίζουμε να βιώνουμε μια αίσθηση εσωτερικής ελευθερίας. Δεν είμαστε πια δέσμιοι των σκέψεών μας. Γινόμαστε παρατηρητές τους, εξεταστές τους, φίλοι με την εσωτερική μας εμπειρία. Και μέσα από αυτή τη φιλία, γεννιέται η αποδοχή, η κατανόηση και η συμπόνια, πρώτα προς εμάς και κατόπιν προς τους άλλους.
Στο τέλος, αυτό που έχει σημασία δεν είναι να «νικήσουμε» τις σκέψεις μας, αλλά να μάθουμε να ζούμε μαζί τους με επίγνωση, ευγένεια και σοφία. Γιατί όπως είπε ο στωικός φιλόσοφος Επίκτητος: «Δεν είναι τα πράγματα που μας ταράζουν, αλλά η γνώμη που έχουμε γι’ αυτά.»
Ωστόσο, επειδή οι σκέψεις κυκλοφορούν μέσα στο μυαλό, αυτό δε σημαίνει ότι αντιπροσωπεύουν την πραγματικότητα. Συχνά είναι προϊόν φαντασίας παρά παρατήρησης. Επομένως, με σκοπό την ομαλή ροή των σκέψεων, είναι ουσιώδες να μη πιστεύετε όσα σκέφτεστε.
Οι άνθρωποι έχουν πολλών ειδών σκέψεις. Συχνά είναι διεκπαιρεωτικές, διαδικαστικές και κατευθύνονται από τους ίδιους, αλλά αρκετά συχνά απλώς συμβαίνουν ή έρχονται στο μυαλό. Σε αυτή την περίπτωση αναφερόμαστε στο ασυνείδητο. Αυτές οι σκέψεις μπορεί να είναι θετικές, αρνητικές ή ουδέτερες. Παρόλα αυτά, μπορεί να μας αναστατώσουν όταν αφορούν κριτική προς τον εαυτό ή δυσφορία για μία κατάσταση, όπως η σκέψη «Δεν κάνω τίποτα σωστά. Το αφεντικό μου νομίζει ότι είμαι χαζός και ότι δε θα ολοκληρώσω ποτέ την εργασία μου».
Εάν δώσετε προσοχή στις σκέψεις σας, θα ανακαλύψετε ότι δεν είναι 100% αληθινές. Για παράδειγμα, ίσως σκέφτεστε ότι το αφεντικό σας σας θεωρεί χαζό και να νιώθετε ότι αυτό είναι αλήθεια. Αλλά, όταν σας επαινεί για κάτι που κάνετε, τότε καταλαβαίνετε ότι τελικά ίσως και να μην ισχύει απαραίτητα η αρνητική σκέψη. Σε τέτοιες περιπτώσεις, είναι καλό να υπενθυμίζετε στον εαυτό σας:
«Επειδή αισθάνομαι ότι αυτή η σκέψη είναι αληθής, δε σημαίνει ότι είναι και πραγματικότητα».
Μπορείτε να αποδυναμώσετε πολλές ανακρίβειες και δυσάρεστες πεποιθήσεις που λέτε από μέσα σας, με το να σημειώσετε τις διαφορές ανάμεσα στην αλήθεια που αισθάνεστε και σε αυτό που παρατηρείτε στην πραγματικότητα. Με αυτό τον τρόπο είναι σημαντικό να έχετε υπομονή και επιμονή. Πρώτα, εξασκηθείτε στο να αναγνωρίζετε τις δυσάρεστες σκέψεις που εισέρχονται στη συνείδησή σας. Μπορείτε να τις συνειδητοποιήσετε λίγο πιο εύκολα, μέσω του διαλογισμού ή των τεχνικών χαλάρωσης.
Εάν δώσετε προσοχή στις σκέψεις σας, θα ανακαλύψετε ότι δεν είναι 100% αληθινές. Για παράδειγμα, ίσως σκέφτεστε ότι το αφεντικό σας σας θεωρεί χαζό και να νιώθετε ότι αυτό είναι αλήθεια. Αλλά, όταν σας επαινεί για κάτι που κάνετε, τότε καταλαβαίνετε ότι τελικά ίσως και να μην ισχύει απαραίτητα η αρνητική σκέψη. Σε τέτοιες περιπτώσεις, είναι καλό να υπενθυμίζετε στον εαυτό σας:
«Επειδή αισθάνομαι ότι αυτή η σκέψη είναι αληθής, δε σημαίνει ότι είναι και πραγματικότητα».
Μπορείτε να αποδυναμώσετε πολλές ανακρίβειες και δυσάρεστες πεποιθήσεις που λέτε από μέσα σας, με το να σημειώσετε τις διαφορές ανάμεσα στην αλήθεια που αισθάνεστε και σε αυτό που παρατηρείτε στην πραγματικότητα. Με αυτό τον τρόπο είναι σημαντικό να έχετε υπομονή και επιμονή. Πρώτα, εξασκηθείτε στο να αναγνωρίζετε τις δυσάρεστες σκέψεις που εισέρχονται στη συνείδησή σας. Μπορείτε να τις συνειδητοποιήσετε λίγο πιο εύκολα, μέσω του διαλογισμού ή των τεχνικών χαλάρωσης.
Όταν οι σκέψεις δεν είναι πραγματικότητα - Η τέχνη της εσωτερικής ελευθερίας
Συχνά, δεν αντιλαμβανόμαστε πόσο εύκολα μπορούμε να παγιδευτούμε σε ένα εσωτερικό αφήγημα που δεν αντικατοπτρίζει την αλήθεια, αλλά μια ερμηνεία, μια υπόθεση ή μια παλιά πεποίθηση. Σκέψεις όπως «δεν είμαι αρκετός», «δε με συμπαθούν», «θα αποτύχω», εμφανίζονται με τέτοια ένταση που γίνονται σχεδόν αδιαμφισβήτητες. Όμως το γεγονός ότι αισθανόμαστε πως κάτι είναι αληθινό, δεν σημαίνει ότι είναι και πραγματικότητα.
Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα. Κάποιος σκέφτεται: «Το αφεντικό μου με θεωρεί χαζό». Αυτή η σκέψη τον γεμίζει άγχος, ενοχή και αυτοϋποτίμηση. Ωστόσο, την ίδια εβδομάδα, ο προϊστάμενός του τον επαινεί για μια επιτυχημένη παρουσίαση. Τότε, η προηγούμενη σκέψη κλονίζεται. Μπορεί να μην ήταν ποτέ αληθινή. Μπορεί απλώς να ήταν ένα αυθαίρετο συμπέρασμα, μια προβολή φόβου. Σε τέτοιες περιπτώσεις, είναι σημαντικό να θυμόμαστε τη φράση-κλειδί: «Επειδή αισθάνομαι ότι αυτή η σκέψη είναι αληθής, δε σημαίνει ότι είναι και πραγματικότητα».
Οι σκέψεις μας είναι αποτέλεσμα συνηθειών, βιωμάτων, κοινωνικών προτύπων και παρελθοντικών εμπειριών. Το μυαλό λειτουργεί με βάση πρότυπα... ερμηνεύει, γενικεύει, προβλέπει. Δεν είναι όμως αλάνθαστο. Πολύ συχνά, ερμηνεύει λάθος. Πιστεύει ότι προστατεύει, ενώ στην πραγματικότητα περιορίζει. Κι εμείς, αντί να σταθούμε κριτικά απέναντι στις σκέψεις μας, τις υιοθετούμε ως «αλήθειες» και οργανώνουμε τη ζωή μας γύρω από αυτές.
Το φαινόμενο αυτό ενισχύεται από τον μηχανισμό της «γνωστικής προκατάληψης επιβεβαίωσης»: όταν πιστεύουμε κάτι, τείνουμε να παρατηρούμε μόνο ό,τι το επιβεβαιώνει και αγνοούμε ό,τι το αντικρούει. Αν νομίζουμε πως «κανείς δε μας θέλει στην παρέα», τότε ένα αδιάφορο βλέμμα το ερμηνεύουμε ως απόρριψη, ενώ ξεχνάμε τα χαμόγελα και τα θετικά σχόλια που λάβαμε την ίδια ημέρα.
Η απελευθέρωση ξεκινά όταν μάθουμε να παρατηρούμε τις σκέψεις μας αντί να ταυτιζόμαστε μαζί τους. Εδώ έρχεται ο ρόλος της αφύπνισης - ενσυνειδητότητας, της ικανότητας δηλαδή να παραμένουμε παρόντες και να βλέπουμε τις σκέψεις μας ως περαστικά φαινόμενα, όπως σύννεφα στον ουρανό. Δεν είναι απαραίτητο να τις πολεμάμε ή να τις απορρίπτουμε∙ αρκεί να τις αναγνωρίζουμε: «Να μία σκέψη που μου λέει ότι δεν είμαι ικανός». Όχι «εγώ δεν είμαι ικανός», αλλά «η σκέψη μου λέει ότι δεν είμαι ικανός». Αυτή η εσωτερική απόσταση αλλάζει τα πάντα.
Ένα ακόμα εργαλείο που μας βοηθά να επανεκπαιδεύσουμε το μυαλό μας είναι η γνωσιακή αναδόμηση, μέθοδος που χρησιμοποιείται στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία. Η διαδικασία ξεκινά με την αναγνώριση της σκέψης: «Ποια σκέψη με ταλαιπωρεί αυτή τη στιγμή;». Ακολουθεί η καταγραφή της: «Πιστεύω ότι δεν αξίζω επειδή απέτυχα σε μια δουλειά». Έπειτα την αμφισβητούμε: «Υπάρχουν αποδείξεις; Είναι απόλυτη αλήθεια; Υπάρχουν παραδείγματα που δείχνουν το αντίθετο;». Και τέλος, την αντικαθιστούμε με μια πιο ρεαλιστική εναλλακτική: «Ίσως να μην πέτυχα τώρα, αλλά αυτό δε με καθορίζει συνολικά ως άνθρωπο».
Η δυσκολία, βέβαια, έγκειται στο γεγονός ότι οι αρνητικές σκέψεις συνοδεύονται από έντονα συναισθήματα. Όταν αισθανόμαστε ντροπή, απόρριψη ή φόβο, είναι πολύ εύκολο να πειστούμε ότι η σκέψη μας αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα. Γι’ αυτό είναι ζωτικής σημασίας να διαχωρίσουμε το συναίσθημα από την αλήθεια. Μια σκέψη μπορεί να «μοιάζει» αληθινή, αλλά αυτό δεν την καθιστά γεγονός. Ο εσωτερικός μας κόσμος δεν είναι πάντα αντικειμενικός.
Η επίγνωση αυτού του γεγονότος δεν αποτελεί απλώς ένα θεωρητικό σχήμα. Είναι μια πρακτική που μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που βιώνουμε τη ζωή. Όπως ακριβώς το σώμα χρειάζεται γυμναστική για να διατηρείται υγιές, έτσι και το μυαλό χρειάζεται άσκηση καθημερινή, υπομονετική, σταθερή. Μπορούμε να ξεκινήσουμε αφιερώνοντας λίγα λεπτά τη μέρα για καθοδηγούμενο διαλογισμό ή ήσυχη παρατήρηση. Μπορούμε να κρατάμε ένα ημερολόγιο σκέψεων και συναισθημάτων. Μπορούμε, απλώς, να μάθουμε να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να αναρωτηθούμε: «Μήπως αυτή η σκέψη δεν λέει την αλήθεια;».
Η αλλαγή δεν είναι εύκολη, όπως αναφέρω στο βιβλίο μου "Η Βίβλος της Θετικής Σκέψης" (εδώ). Οι πεποιθήσεις μας έχουν χτιστεί με τα χρόνια και συχνά συνδέονται με βαθιές εμπειρίες. Δεν χρειάζεται, όμως, να αλλάξουμε τα πάντα από τη μια μέρα στην άλλη. Αρκεί να αρχίσουμε να βλέπουμε καθαρά. Να επιλέγουμε συνειδητά ποιες σκέψεις θα πιστέψουμε και ποιες όχι. Να σταματήσουμε να δεχόμαστε χωρίς ερώτηση ό,τι μας λέει το μυαλό μας.
Όταν το καταφέρουμε αυτό, τότε αρχίζουμε να βιώνουμε μια αίσθηση εσωτερικής ελευθερίας. Δεν είμαστε πια δέσμιοι των σκέψεών μας. Γινόμαστε παρατηρητές τους, εξεταστές τους, φίλοι με την εσωτερική μας εμπειρία. Και μέσα από αυτή τη φιλία, γεννιέται η αποδοχή, η κατανόηση και η συμπόνια, πρώτα προς εμάς και κατόπιν προς τους άλλους.
Στο τέλος, αυτό που έχει σημασία δεν είναι να «νικήσουμε» τις σκέψεις μας, αλλά να μάθουμε να ζούμε μαζί τους με επίγνωση, ευγένεια και σοφία. Γιατί όπως είπε ο στωικός φιλόσοφος Επίκτητος: «Δεν είναι τα πράγματα που μας ταράζουν, αλλά η γνώμη που έχουμε γι’ αυτά.»
ΣΤΑΥΡΟΣ ΠΛΟΥΜΙΣΤΟΣ
Σύμβουλος αφύπνισης - Αυτογνωσίας
& Προσωπικής Καθοδήγησης
Ιδρυτής του Συμβουλευτικού Κέντρου
Life Helth Care - www.lifehealthcare.gr
& Εναλλακτικών Θεραπειών - www.voicehealing.gr
Για τα άρθρα μου, τις ομιλίες, σεμινάρια και ενημέρωση των συνεδριών
εδώ https://www.ploumistos.com/p/online.html
Συγγραφέας της "Βίβλου της Θετικής Σκέψης"
Για την on line αγορά του βιβλίου εδώ www.vivlosthetikiskepsi.gr
Επικοινωνία για πληροφορίες & ραντεβού στο 6945 723 523
(11:30 - 14:00 και 19:00 - 21:30 - Εκτός Κυριακής)
